Van an toàn là van tự động xả lưu chất ra ngoài khi áp suất trong bình, nồi hơi hoặc đường ống vượt áp suất đặt, rồi tự đóng lại khi áp suất về mức cho phép. Nó là lớp bảo vệ cuối cùng của thiết bị chịu áp lực: nếu bộ điều khiển, áp kế hay công tắc áp suất đều hỏng, van an toàn vẫn phải mở được chỉ bằng chênh lệch lực cơ học.
Bài này là tài liệu tổng quan của chuyên mục. Nội dung đi từ định nghĩa, thuật ngữ van an toàn cần nắm, ký hiệu, cấu tạo, nguyên lý, phân loại, tiêu chuẩn đến ứng dụng, sau đó tóm tắt cách chọn, lắp đặt và bảo trì. Mỗi ý lớn đều có bài chi tiết để bạn đọc tiếp khi cần số liệu và quy trình cụ thể.
Nếu bạn cần mua, xem các model van an toàn bằng đồng, gang, inox, thép đang có tại Viva, kèm thông số và báo giá.

Van an toàn là gì?
Van an toàn (safety valve, pressure safety valve hay PSV) là thiết bị bảo vệ quá áp, lắp trực tiếp trên bình chịu áp lực, nồi hơi, bộ trao đổi nhiệt hoặc đường ống. Khi áp suất đạt áp suất đặt (set pressure), đĩa van bật mở và xả lưu chất ra khí quyển hoặc về hệ thống thu gom. Khi áp suất giảm xuống dưới mức đóng, van tự đóng kín lại mà không cần người vận hành can thiệp.
Van an toàn là phần bắt buộc của hầu hết hệ thống chứa hơi hoặc khí có áp (xem thêm Wikipedia về safety valve). Lý do rất thực tế: năng lượng tích trong khí và hơi nén lớn hơn nhiều so với chất lỏng. Một bình khí vỡ sẽ giải phóng năng lượng giãn nở gần như tức thời, và đó là cơ chế của các vụ nổ nồi hơi và bình khí nén.
Van an toàn làm những việc gì?
- Giới hạn áp suất tối đa: không cho áp suất trong thiết bị vượt áp suất làm việc cho phép tối đa (MAWP) quá mức quy định của tiêu chuẩn thiết kế.
- Xả đủ lưu lượng: lưu lượng xả của van phải bằng hoặc lớn hơn lưu lượng lớn nhất có thể sinh ra trong tình huống sự cố, ví dụ lò hơi tạo hơi hết công suất khi van cấp hơi đóng.
- Tự đóng lại: sau khi xả, van đóng kín để hệ thống không mất thêm lưu chất, và để có thể vận hành tiếp sau khi xử lý nguyên nhân.
- Hoạt động độc lập: không dùng điện, không dùng khí điều khiển (với van tác động trực tiếp), nên vẫn làm việc khi mất điện.
Phân biệt van an toàn với van giảm áp và van xả áp
Ba loại van này hay bị gọi lẫn. Van giảm áp (pressure reducing valve) hạ áp suất phía sau van xuống mức ổn định và luôn ở trạng thái làm việc. Van an toàn chỉ mở khi có sự cố quá áp. Còn van xả áp (relief valve) theo cách gọi của ngành là van mở dần theo mức tăng áp, thường dùng cho chất lỏng. Phần phân tích đầy đủ nằm trong bài phân biệt van an toàn với van giảm áp và van xả áp.
| Tiêu chí | Van an toàn (safety valve) | Van xả áp (relief valve) | Van giảm áp |
|---|---|---|---|
| Mục đích | Bảo vệ chống quá áp | Bảo vệ chống quá áp | Ổn định áp suất sau van |
| Trạng thái bình thường | Đóng kín | Đóng kín | Luôn mở một phần, đang điều tiết |
| Kiểu mở | Bật mở nhanh (pop action) | Mở dần theo áp suất | Mở, đóng liên tục theo tải |
| Lưu chất thường dùng | Hơi, khí | Chất lỏng | Hơi, khí, nước |
| Vị trí lắp | Trên thiết bị hoặc đường ống cần bảo vệ | Trên đường ống, bơm | Trên đường ống, sau nguồn áp cao |
Trong thực tế mua bán, nhiều nhà sản xuất dùng chung các tên safety valve, relief valve và safety relief valve cho một dòng sản phẩm. Hãy dựa vào lưu chất và kiểu mở trong catalog, đừng chỉ dựa vào tên gọi. Về cách phân biệt, Wikipedia về relief valve trình bày khá rõ hai nhóm này.
Ký hiệu van an toàn trên bản vẽ
Trên sơ đồ P&ID, van an toàn thường vẽ theo dạng van góc (cửa vào phía dưới, cửa ra bên cạnh) kèm ký hiệu lò xo ở phía trên. Nhãn thường là PSV hoặc SV, kèm số thứ tự thiết bị và giá trị áp suất đặt. Ký hiệu có thể khác đôi chút giữa các tiêu chuẩn vẽ, nên cần xem phần chú giải (legend) của dự án.

Cách đọc ký hiệu của nhóm van công nghiệp khác (van cổng, van bi, van một chiều…) có trong bài ký hiệu các loại van công nghiệp. Với van an toàn, hãy đọc thêm tag PSV trong bảng thông số: áp suất đặt, lưu lượng xả yêu cầu, kích thước cửa xả và lưu chất.
Cấu tạo van an toàn
Dù khác nhau về kiểu dáng, mọi van an toàn tác động trực tiếp đều có cùng nhóm bộ phận chính.

- Thân van (body): chứa cửa vào, cửa ra và chịu áp suất lưu chất. Vật liệu phổ biến là đồng, gang, thép carbon, inox. Thân phải chịu được áp suất và nhiệt độ lớn nhất của hệ thống, kể cả khi van đang xả.
- Bệ van (seat) và đĩa van (disc): cặp bề mặt làm kín. Áp suất hệ thống đẩy đĩa lên từ phía dưới. Độ kín ở mức 90 đến 95% áp suất đặt phụ thuộc chủ yếu vào độ phẳng và độ bóng của cặp này.
- Lò xo (spring): tạo lực ép đĩa xuống bệ. Lực nén ban đầu của lò xo quyết định áp suất đặt. Thép carbon dùng được đến khoảng 200 °C, thép hợp kim Cr-V hoặc Cr-Si cao hơn (khoảng 300 đến 400 °C, tùy hãng), nhiệt độ cao hơn nữa dùng hợp kim như Inconel. Lò xo inox chủ yếu để chống ăn mòn, không phải để chịu nhiệt.
- Vít điều chỉnh (adjusting screw): nén hoặc nới lò xo để đặt áp suất. Sau khi chỉnh, vít được khóa bằng đai ốc và niêm chì để không bị thay đổi tùy tiện.
- Vành điều chỉnh (adjusting ring, blowdown ring): có ở nhiều van hơi và khí. Nó thay đổi hình dạng buồng huddling (huddling chamber) quanh đĩa, qua đó chỉnh độ bật mở nhanh và áp suất đóng.
- Trục van (spindle): truyền lực từ đĩa lên lò xo và dẫn hướng cho đĩa chuyển động thẳng.
- Tay giật (lifting lever): cho phép nhấc đĩa bằng tay để thử van, xả cặn. Bắt buộc với van hơi theo ASME Section I, và theo ASME Section VIII cũng bắt buộc với van dùng cho hơi, không khí và nước nóng trên 60 °C (tham khảo).
- Nắp chụp (cap) và nắp lò xo (bonnet): nắp chụp che vít điều chỉnh. Nắp lò xo có hai kiểu: kín (closed bonnet) để lưu chất xả không thoát ra ngoài qua khoang lò xo, hở (open bonnet) để lò xo tản nhiệt tốt ở van hơi.
Vật liệu chế tạo và lý do chọn
Chọn vật liệu theo ba yếu tố: nhiệt độ, tính ăn mòn của lưu chất và áp suất. Bảng dưới là hướng dẫn nhanh, giá trị chính xác lấy theo catalog và tiêu chuẩn của từng hãng (tham khảo).
| Vật liệu thân van | Đặc điểm | Hay gặp ở |
|---|---|---|
| Đồng, đồng thau | Gia công tốt, dễ ren, chịu áp trung bình, nhiệt độ vừa phải | Khí nén, nước, hơi áp thấp, kích thước nhỏ |
| Gang | Giá thấp, giòn hơn thép, giới hạn áp suất và nhiệt độ thấp hơn | Nước, hơi áp thấp, đường ống dân dụng và công nghiệp nhẹ |
| Thép carbon, thép đúc | Chịu áp suất và nhiệt độ cao, độ bền va đập tốt | Hơi bão hòa và hơi quá nhiệt đến khoảng 425 °C (cao hơn dùng thép hợp kim Cr-Mo), lò hơi, hóa dầu (tham khảo) |
| Inox 304, 316 | Chống ăn mòn, dễ vệ sinh | Thực phẩm, dược, hóa chất, nước biển (316) |
Vì sao inox 316 chịu clorua tốt hơn 304? Mác 316 có thêm khoảng 2 đến 3% molypden (Mo). Mo giúp ổn định lớp màng thụ động oxit crom, nên ion clorua khó phá lớp này và gây ăn mòn rỗ. Với môi trường có muối, nước biển hay hóa chất chứa clo, đây là khác biệt đáng trả thêm chi phí. Tính chất chung của nhóm thép này có trong trang Wikipedia về stainless steel.
Nguyên lý hoạt động của van an toàn
Nguyên lý nằm ở cân bằng lực trên đĩa van. Lực đẩy lên bằng áp suất hệ thống nhân diện tích bệ (F = P × A). Lực ép xuống là lực lò xo (hoặc áp suất khoang điều khiển ở van pilot). Khi lực đẩy bằng lực ép, van ở ngưỡng mở. Vượt qua ngưỡng đó, đĩa nhấc lên và xả.
Ví dụ với bệ van đường kính 20 mm có diện tích khoảng 3,14 cm² (3,14 × 10⁻⁴ m²), đặt ở 10 bar(g) (1,0 × 10⁶ Pa). Lực lò xo cần để giữ đĩa đóng là 1,0 × 10⁶ × 3,14 × 10⁻⁴ ≈ 314 N, tương đương khoảng 32 kgf. Lò xo được chọn và nén sao cho lực này đúng tại 10 bar. Đây là lý do mỗi lò xo chỉ dùng được trong một dải áp suất đặt nhất định.
Video dưới đây mô phỏng hoạt động của van an toàn, bạn có thể xem trước khi đọc tiếp các phần tác động trực tiếp và gián tiếp.
Chu trình mở và đóng của van an toàn lò xo
- Đóng kín: áp suất hệ thống thấp hơn áp suất đặt, lò xo ép đĩa lên bệ. Van làm kín tốt đến khoảng 90 đến 95% áp suất đặt tùy kiểu van và độ hoàn thiện bề mặt.
- Rò nhẹ (simmer): khi áp suất gần ngưỡng, đĩa nhấc rất nhẹ và rò ít lưu chất, có thể nghe tiếng rít nhỏ.
- Bật mở (pop): tại áp suất đặt, lưu chất lọt vào buồng quanh đĩa. Diện tích chịu áp tăng đột ngột, lực đẩy tăng theo, đĩa bật lên nhanh gần như tức thời. Với van hơi và khí, đây là hiệu ứng pop action.
- Xả (full lift): đĩa nâng đến độ cao thiết kế, van xả lưu lượng định mức. Lưu lượng xả chỉ đạt định mức khi quá áp tới mức dùng để chứng nhận công suất (3% với van nồi hơi theo ASME I, 10% với van bình theo ASME VIII, tham khảo).
- Đóng lại (reseat): áp suất giảm, lò xo thắng lực đẩy và đĩa hạ xuống. Mức chênh giữa áp suất đặt và áp suất đóng gọi là blowdown, tính theo phần trăm áp suất đặt. Van hơi và khí thông thường khoảng 4 đến 10%, van nồi hơi khoảng 2 đến 4% (tham khảo API 520 và catalogue hãng).
Đầy đủ từng pha, kèm các đại lượng đi cùng, được phân tích trong bài chu trình hoạt động của van an toàn.

Van an toàn tác động trực tiếp
Áp suất lưu chất tác động thẳng lên đĩa, lò xo (hoặc đối trọng) chống lại. Cấu tạo đơn giản, ít chi tiết chuyển động, ít hỏng, nên chiếm phần lớn van trên thị trường. Hạn chế nằm ở lò xo: lực lò xo tăng khi đĩa nâng, nên van cần quá áp mới nâng đủ độ cao, và đóng lại ở áp suất thấp hơn áp suất đặt khá nhiều. Vì vậy van tác động trực tiếp có blowdown lớn hơn và cần khoảng cách rộng hơn giữa áp suất làm việc và áp suất đặt.
Van dùng đối trọng (đòn bẩy và quả cân) vận hành theo cùng nguyên lý, nhưng ít gặp ở thiết bị mới do cồng kềnh, dễ bị tác động của rung động và có thể bị xê dịch quả cân sai quy định.
Van an toàn tác động gián tiếp (pilot)
Van pilot gồm van chính và một van phụ nhỏ (pilot) làm nhiệm vụ cảm biến áp suất. Ở trạng thái bình thường, áp suất hệ thống được dẫn vào khoang trên piston hoặc màng của van chính. Do diện tích phía trên lớn hơn diện tích bệ, lực giữ van đóng lớn hơn lực đẩy và còn tăng khi áp suất tăng. Cơ chế này khác với lò xo, nơi lực giữ van không tăng theo áp suất.

Khi áp suất chạm áp suất đặt, pilot mở và xả khoang trên về áp suất thấp. Mất lực giữ phía trên, van chính mở: mở hết với pilot kiểu bật (pop), hoặc mở vừa đủ lưu lượng cần xả với pilot kiểu điều biến (modulating). Khi áp suất giảm, pilot đóng, khoang trên được nạp lại và van chính đóng. Nhờ vậy van pilot đóng kín tốt tới khoảng 95% áp suất đặt (tùy hãng), cho phép vận hành sát ngưỡng và có blowdown nhỏ (tham khảo). Đổi lại, đường pilot nhỏ dễ tắc nếu lưu chất bẩn hoặc kết tinh, nên cần lắp lọc hoặc chọn loại khác cho lưu chất có cặn.
Phân loại van an toàn
Một van an toàn có thể được mô tả bằng nhiều cách phân loại cùng lúc, ví dụ van tác động trực tiếp, lò xo, nâng hoàn toàn, thân đồng, xả hở. Bảng dưới gom các tiêu chí thường gặp nhất.
| Tiêu chí | Các loại | Ghi chú ngắn |
|---|---|---|
| Cơ chế tác động | Trực tiếp (lò xo, đối trọng), gián tiếp (pilot) | Pilot dùng khi cần vận hành sát áp suất đặt hoặc chịu áp suất ngược thay đổi |
| Kiểu xả | Xả hở (ra khí quyển), xả kín (về ống thu gom) | Xả kín phát sinh áp suất ngược trên cửa ra |
| Độ nâng đĩa | Nâng thấp, nâng cao, nâng hoàn toàn | Độ nâng lớn thì lưu lượng xả lớn hơn trên cùng kích thước |
| Chịu áp suất ngược | Thông thường, cân bằng ống xếp, pilot | Cân bằng dùng khi áp suất ngược lớn hoặc dao động |
| Lưu chất | Hơi, khí, nước và chất lỏng | Hơi và khí cần pop action, chất lỏng cần mở theo tỷ lệ |
| Vật liệu thân | Đồng, gang, thép, inox | Theo nhiệt độ và độ ăn mòn |
| Kiểu kết nối | Ren, bích, tri-clamp | Ren cho cỡ nhỏ, bích cho cỡ lớn |
| Tay giật | Có tay giật, không tay giật | Van hơi nên có tay giật để thử van |
Ưu nhược điểm của từng loại, từ chỗ cấu tạo đơn giản của van lò xo đến giới hạn độ tin cậy của van pilot, được so sánh trong bài ưu nhược điểm từng loại van an toàn.
Theo độ nâng đĩa: nâng thấp, nâng cao, nâng hoàn toàn
Độ nâng (lift) là quãng đường đĩa di chuyển khi xả. Van nâng thấp (low lift) có độ nâng nhỏ, thường không quá khoảng d/24 (d là đường kính họng), nên lưu lượng do khe hở dưới đĩa quyết định. Van nâng cao (high lift) nâng khoảng d/12. Van nâng hoàn toàn (full lift) nâng từ d/4 trở lên: diện tích dòng chảy khi đó do họng quyết định chứ không phải khe hở dưới đĩa, nên lưu lượng xả cao nhất (tham khảo theo BS 6759 và tài liệu của các hãng, số liệu chính xác lấy theo chứng nhận của từng van).
Theo áp suất ngược: thông thường, cân bằng ống xếp, pilot
Áp suất ngược (back pressure) là áp suất ở cửa ra của van. Với van thông thường, áp suất ngược có sẵn trước khi van mở (superimposed) tác động lên mặt sau đĩa và cộng vào lực lò xo, nên áp suất mở thực tế tăng gần đúng bằng áp suất ngược đó.
Áp suất ngược phát sinh khi van đang xả (built-up) không đổi điểm mở nhưng làm đĩa nâng thấp hơn và giảm công suất xả. Van cân bằng ống xếp dùng một ống xếp (bellows) cách ly mặt sau đĩa khỏi áp suất ngược. Diện tích hiệu dụng của ống xếp xấp xỉ diện tích bệ nên các lực triệt tiêu và áp suất đặt gần như không đổi. Ống xếp cũng che chắn lò xo khỏi lưu chất xả.
Giới hạn áp suất ngược phụ thuộc kiểu van và hãng. Áp suất ngược phát sinh với van thông thường thường được giới hạn khoảng 10% áp suất đặt. Nếu áp suất ngược có sẵn không đổi, van thông thường bù bằng cách đặt lại áp suất thử trên bàn (CDTP). Nếu nó thay đổi, dùng van cân bằng ống xếp (chịu khoảng 30 đến 50% tùy hãng) hoặc van pilot (thường cao hơn van ống xếp, theo hãng). Đây là số tham khảo, luôn đối chiếu catalogue. Tác động và cách hiệu chỉnh áp suất ngược có trong bài ảnh hưởng của áp suất ngược. Khái niệm chung có thể tham khảo thêm ở Wikipedia về back pressure.

Tiêu chuẩn áp dụng cho van an toàn
Van an toàn là thiết bị có tiêu chuẩn thiết kế, tính toán và thử nghiệm riêng. Các tiêu chuẩn thường được viện dẫn trong hồ sơ kỹ thuật:
| Tiêu chuẩn | Nội dung chính |
|---|---|
| ASME BPVC Section I | Nồi hơi công suất (power boiler): yêu cầu số lượng, kích thước, áp suất đặt và quá áp của van an toàn |
| ASME BPVC Section VIII | Bình chịu áp lực: yêu cầu bảo vệ quá áp, các mức quá áp cho phép |
| API 520 | Tính toán và lựa chọn thiết bị xả áp (Part I: sizing, Part II: lắp đặt) |
| API 521 | Hệ thống xả áp và đốt bỏ, xác định các tình huống quá áp (cháy ngoài, tắc đầu ra, mất nước làm mát…) |
| API 526 | Van xả áp mặt bích bằng thép: ký hiệu cỡ họng D đến T, kích thước kết nối |
| API 527 | Thử độ kín của đĩa và bệ van |
| EN ISO 4126 | Van an toàn: yêu cầu chung, tính toán lưu lượng xả, thử nghiệm |
| AD 2000-Merkblatt A2 | Quy phạm Đức về thiết bị an toàn chống quá áp |
Về mức tích áp (accumulation, tính trên MAWP), theo ASME Section VIII, áp suất trong bình được phép lên tối đa 110% MAWP (hoặc MAWP + 3 psi, lấy giá trị lớn hơn) khi chỉ có một van, 116% khi dùng nhiều van, và 121% khi xả do cháy ngoài. Với nồi hơi theo Section I, tích áp không được vượt 6% MAWP, còn công suất van được chứng nhận ở quá áp 3% (tham khảo, đối chiếu ấn bản hiện hành). Chi tiết hơn về nền tảng quy chuẩn có trong Wikipedia về ASME Boiler and Pressure Vessel Code.
Tại Việt Nam, thiết bị chịu áp lực còn chịu quy định hiện hành về kiểm định kỹ thuật an toàn. Khi lập hồ sơ cho nồi hơi hoặc bình khí nén, hãy đối chiếu với đơn vị kiểm định để biết cách ghi áp suất đặt, niêm chì và chu kỳ kiểm tra lại.
Ứng dụng của van an toàn
Mọi chỗ có nguồn năng lượng nén và thể tích bị kín đều có thể cần loại van này. Các nhóm dưới đây là những nơi gặp nhiều nhất. Danh sách đầy đủ các tình huống nên dùng nằm trong bài các trường hợp bắt buộc dùng van an toàn.

Nồi hơi và hệ thống hơi
Nồi hơi là nơi van an toàn bắt buộc, và thường theo quy định phải có ít nhất một van, hai van khi nồi hơi lớn (theo ASME Section I, ngưỡng thường dẫn là bề mặt đốt nóng trên khoảng 500 ft² hoặc 46 m², tham khảo). Lưu lượng xả cộng lại không nhỏ hơn công suất sinh hơi tối đa của lò. Van cho hơi phải chịu nhiệt độ cao, thường dùng nắp hở để tản nhiệt và bắt buộc có tay giật. Xem thêm bài về van an toàn hơi nóng.
Phía sau van giảm áp hơi cũng cần một van an toàn riêng: nếu van giảm áp hỏng mở, áp suất nguồn cao có thể tràn vào đường ống hạ áp, vốn được thiết kế cho áp suất thấp hơn nhiều. Van an toàn này đặt áp suất theo giới hạn của đường ống hạ áp. Ngoài ra, van giảm áp và van an toàn thường làm việc thành một cặp trên cùng một trạm.
Bình khí nén và máy nén khí
Bình tích khí và máy nén khí piston, trục vít đều cần van bảo vệ quá áp, vì công tắc áp suất (pressure switch) có thể kẹt tiếp điểm, làm máy nén chạy liên tục. Áp suất đặt thường bằng hoặc thấp hơn áp suất thiết kế của bình. Van loại đồng hoặc inox ren cỡ nhỏ là lựa chọn phổ biến.
Hệ thống nước nóng, đường ống và thủy lực
Nước nóng trong bình kín giãn nở khi tăng nhiệt, và nước gần như không nén được, nên chỉ cần tăng nhiệt vài độ cũng đẩy áp suất lên nhanh. Van an toàn cho nước mở dần theo mức tăng áp, phù hợp với chất lỏng. Chi tiết nằm trong bài van an toàn nước. Tương tự, đường ống chất lỏng bị kẹt giữa hai van đóng cần van xả giãn nở nhiệt cỡ nhỏ, còn hệ thống thủy lực dùng van an toàn để giới hạn áp suất bơm.

Cách chọn van an toàn (tóm tắt)
Chọn van đúng bắt đầu từ thông số hệ thống, không phải từ kích thước ren có sẵn. Dưới đây là các bước chính, mỗi bước dẫn tới bài chi tiết.
- Xác định áp suất: áp suất đặt không lớn hơn MAWP của thiết bị (được phép bằng MAWP). Áp suất làm việc bình thường nên không vượt khoảng 90% áp suất đặt, van pilot tới khoảng 95% tùy hãng. Ví dụ làm việc 9 bar thì áp suất đặt từ 10 bar. Khoảng hở này giúp van không rò và không bật mở do dao động áp. Quy trình đầy đủ nằm trong hướng dẫn lựa chọn van an toàn.
- Xác định lưu lượng xả yêu cầu: lấy theo tình huống sự cố nặng nhất (lò hơi hết công suất, cháy ngoài, tắc cửa ra…). Lưu lượng này quyết định cỡ họng, xem cách xác định kích thước van an toàn.
- Kiểm tra công suất xả của van: công suất xả định mức do nhà sản xuất cấp theo chứng nhận thử nghiệm. Giá trị phải bằng hoặc lớn hơn lưu lượng yêu cầu. Cách đọc và quy đổi thể hiện trong bài công suất xả của van an toàn.
- Chọn kiểu van theo áp suất ngược và lưu chất: van thông thường khi áp suất ngược thấp, ống xếp khi cao hoặc biến thiên, pilot khi cần vận hành sát áp suất đặt. Lưu chất ăn mòn cần vật liệu thích hợp, lưu chất bẩn cần tránh van pilot.
- Chọn vật liệu, kết nối và chứng nhận: ren hay bích, đồng hay inox, tiêu chuẩn ASME, API hay ISO. Hồ sơ cần ghi áp suất đặt, nhiệt độ, lưu chất, cỡ họng và hệ số xả.
Một lưu ý hay bị bỏ qua: tổn thất áp suất ở đường ống vào. Nếu tổn thất lớn, khi van mở áp suất tại cửa vào sụt mạnh. Khi mức sụt vượt blowdown, áp tại đĩa xuống dưới áp suất đóng, van đóng lại, áp suất dâng lên và van đập liên tục (chatter). Vì vậy API 520 Part II khuyến nghị giữ tổn thất đầu vào dưới 3% áp suất đặt (tham khảo). Đường ống vào phải ngắn, không nhỏ hơn cửa vào của van.
Lắp đặt, vận hành và bảo trì (tóm tắt)
Van tốt vẫn hỏng nếu lắp sai hoặc không kiểm tra định kỳ. Phần này gom các việc cần làm theo thứ tự thời gian.
Lắp đặt và điều chỉnh
- Lắp thẳng đứng, nắp lò xo hướng lên, trên điểm cao của thiết bị, đoạn ống vào ngắn và không thu nhỏ. Hướng dẫn lắp đặt chi tiết xem trong bài hướng dẫn lắp đặt van an toàn.
- Không đặt van chặn giữa thiết bị và van an toàn. Với nồi hơi, quy định thiết kế (ASME Section I) cấm hoàn toàn. Với bình chịu áp lực, nếu quy trình buộc phải có van chặn, van đó phải được khóa hoặc niêm ở vị trí mở (car-seal open) và có thủ tục kiểm soát việc đóng mở.
- Ống xả không nhỏ hơn cửa ra của van, dẫn đến nơi an toàn, có thoát nước ở điểm thấp để không tích nước ở van hơi.
- Điều chỉnh áp suất đặt trên bệ thử với áp suất đã hiệu chuẩn, tránh chỉnh ngay trên hệ thống đang vận hành nếu chưa đủ điều kiện. Cách chỉnh vít điều chỉnh xem trong bài cách điều chỉnh áp suất đặt.
Vận hành và xử lý sự cố
Các triệu chứng hay gặp là rò ở bệ, không mở đúng áp suất, mở rồi không đóng lại, kêu rít hoặc rung đập. Nguyên nhân thường là cặn kẹt ở bệ, lò xo mỏi, chỉnh sai, hoặc chọn sai kích thước. Danh sách đầy đủ có trong bài các lỗi thường gặp của van an toàn. Riêng hiện tượng tiếng ồn lớn được tách thành bài van an toàn kêu to để hướng dẫn cụ thể từng nguyên nhân.
Hiệu suất xả của van phụ thuộc vào áp suất ngược, tổn thất đường ống vào, nhiệt độ và độ sạch của bệ. Các yếu tố này được phân tích trong bài các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu suất.
Bảo trì định kỳ
- Kiểm tra nhanh hằng tuần hoặc hằng tháng: nhìn dấu hiệu rò, vệt hơi, niêm chì còn nguyên, ống xả không bị bít. Với van có tay giật, chỉ nhấc thử khi áp suất hệ thống đạt khoảng 75% áp suất đặt trở lên (tham khảo khuyến nghị của hãng), để dòng xả đủ mạnh cuốn cặn ra khỏi bệ.
- Kiểm tra, hiệu chuẩn lại áp suất đặt theo chu kỳ của quy định hiện hành và khuyến nghị nhà sản xuất. Nhiều cơ sở hiệu chuẩn mỗi năm một lần cho van nồi hơi (tham khảo).
- Đại tu khi van rò, kẹt hoặc sau khi xả nhiều: tháo, làm sạch, mài hoặc thay bệ và đĩa, kiểm tra lò xo, lắp lại và thử.
Quy trình bảo trì chi tiết xem trong bài quy trình bảo trì van an toàn.
Các dòng van an toàn tại Viva
Viva có nhiều dòng van an toàn khác nhau về vật liệu, kiểu kết nối và lưu chất. Xem kiểu nối, vật liệu và thông số của từng model trong trang danh mục các dòng van an toàn tại Viva.

Giá phụ thuộc kích thước, vật liệu, áp suất đặt và số lượng nên không đưa vào bài viết. Khi cần báo giá hoặc tư vấn chọn model, hãy gửi cho phòng kinh doanh các thông tin: lưu chất, áp suất làm việc, áp suất thiết kế, nhiệt độ, lưu lượng xả yêu cầu và kiểu kết nối. Có đủ dữ liệu này, việc chọn van sẽ nhanh và ít sai hơn.
Địa chỉ liên hệ: Số 20, Ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp về van an toàn
Tại sao cần phải sử dụng van an toàn?
Van an toàn là thiết bị sử dụng để điều chỉnh van an toàn, các van an toàn có chức năng chính là xả áp. Nó được sử dụng để đảm bảo an toàn cho hệ thống, tránh tình trạng quá áp xảy ra. Việc lắp đặt van an toàn rất quan trọng trong các hệ thống đặc biệt là ở trong các hệ thống thường xuyên xảy ra tình trạng quá áp.
Van an toàn được lắp đặt ở đâu?
Van an toàn được sử dụng nhiều tại các hệ thống hơi nước, nước, khí. Ở trong các hệ thống, van an toàn không có quy chuẩn nào cụ thể về vị trí lắp đặt cả, mỗi 1 ứng dụng đều có thiết kế, vị trí lắp đặt riêng biệt. Trong các hệ thống, van an toàn có thể được lắp đặt tại các trước van chặn hạ lưu hoặc sau van chặn hạ lưu.
Làm thế nào để điều chỉnh van an toàn?
Việc điều chỉnh van an toàn thông thường được điều chỉnh thông qua 1 vít lục giác ở trên đầu van an toàn. Dễ dàng điều khiển bằng các công cụ cờ lê, mỏ lết. Một số sản phẩm van an toàn còn được thiết kế bộ phận tay vặn để điều chỉnh áp suất đặt này, bộ phận tay vặn giúp cho việc điều chỉnh càng đơn giản hơn.
Các lỗi của van an toàn là gì?
Các sản phẩm van an toàn sau quá trình sử dụng thường xảy ra 1 số lỗi như sau: Các van an toàn có thể sẽ gặp tình trạng rò rỉ. Tình trạng rò rỉ này thường do 1 số các nguyên nhân như quá trình lắp đặt sai kỹ thuật khiến cho van bị rò rỉ, do đệm trong van bị lỗi, khiến cho van không thể đóng kín được cũng sẽ gây ra tình trạng rò rỉ. Tình trạng tạp chất, bụi bẩn bị lẫn trong lưu chất cũng có thể khiến van bị rò rỉ, các tạp chất này có thể gây tắc nghẽn, khiến van không đóng kín được. Van van toàn còn có thể gặp lỗi không đóng hoặc không mở được. Các van không đóng là các van có đĩa van bị kẹt ở vị trí mở, không đóng lại được, điều này gây tổn thất lưu chất. Các van không mở được là các van có đĩa bị kẹt ở vị trí đóng, khiến van an toàn không hoạt động được điều này khiến hệ thống không xả áp suất dư được và gây nguy hiểm cho hệ thống.
Bao lâu thì nên kiểm tra van an toàn 1 lần?
Để kéo dài tuổi thọ cho van, cách tốt nhất là bảo dưỡng, bảo trì van thường xuyên và đúng cách. Đối với các van an toàn, thời gian bảo trì được khuyến khích tối thiểu là 12 tháng / 1 lần. Và việc sửa chữa, thay thế van an toàn cũng nên được thực hiện ít nhất 3 năm / 1 lần.
