Vận chuyển và lưu trữ van cầu: đóng gói, nâng hạ, bảo quản kho

Lưu trữ van cầu đúng cách là giữ ba chỗ dễ hỏng nhất của van cầu trước khi lắp: mặt bệ–đĩa không bị cấn xước, ty van không bị cong, mặt bích hoặc ren không bị móp. Cả ba hư hỏng này thường do va đập khi vận chuyển, nâng hạ sai điểm móc hoặc xếp kho không đúng.

Đóng gói và vận chuyển van cầu

Mặt bệ và đĩa van là bề mặt làm kín, được gia công nhẵn; một vết xước hoặc vết lõm nhỏ cũng đủ tạo đường rò khi van đóng. Vì vậy van cần được giữ nguyên bao bì của nhà sản xuất đến khi lắp. Nếu phải đóng gói lại, áp dụng các nguyên tắc sau.

• Giữ nguyên nắp bịt hai đầu (nhựa hoặc gỗ ép). Nắp ngăn bụi, mạt kim loại lọt vào lòng van và bảo vệ mặt bích, ren khỏi va chạm.
• Chèn lót bằng xốp, mút hoặc bìa carton dày quanh thân, đặc biệt ở vùng ty và tay quay. Không để các van chạm trực tiếp vào nhau hoặc vào thành thùng.
• Cố định thùng hoặc pallet bằng dây đai, màng quấn. Van lăn hoặc xê dịch trong lúc xe chạy có thể làm cong ty và móp mặt bích.
• Không chồng thùng quá tải. Van nặng đè lên van nhẹ, hoặc vật nặng đè lên tay quay, làm lệch ty từ trước khi van được dùng.
• Xếp van lớn đứng thẳng hoặc nằm ngang theo hướng dẫn trên thùng; không tung, ném, kéo lê trên sàn xe.

Với phương tiện, xe tải có thùng kín hoặc phủ bạt là đủ cho tuyến nội địa; đường biển cần thêm gói hút ẩm trong thùng và bọc kín bề mặt gia công. Van có bộ truyền động điện hoặc khí nén nên được vận chuyển riêng bộ truyền động nếu nhà sản xuất cho phép, vì khối lượng lệch tâm phía trên làm van dễ đổ khi xe phanh gấp.

Nâng hạ van cầu đúng cách

Điểm móc cáp hoặc dây cáp vải phải nằm trên thân van, vì chỉ thân van được thiết kế để chịu trọng lượng cả khối. Van cầu cỡ lớn thường có tai nâng đúc sẵn trên thân; dùng đúng các tai này.

Không móc hoặc luồn dây qua tay quay, ty van, giá đỡ ty hay bộ truyền động điện/khí nén. Ty van có đường kính nhỏ so với tải trọng, chỉ cần bị kéo lệch là cong; khi đó ty ma sát vào tết chèn, van khó đóng kín và nhanh rò ở đai ốc ép tết. Giá đỡ bộ truyền động cũng không được tính để treo cả van.

Van có khối lượng lớn (thường từ vài chục kilôgam trở lên, tùy DN và vật liệu) nên dùng palăng hoặc xe nâng với dây cáp vải mềm, không dùng xích để tránh trầy bề mặt. Kéo dây đều hai bên thân để van không nghiêng, và hạ van từ từ lên đệm gỗ thay vì đặt thẳng xuống nền bê tông.

Điều kiện kho để lưu trữ van cầu

Kho lưu trữ van cầu cần khô, có mái che, thoáng gió và tránh nơi nước đọng. Hơi ẩm là nguyên nhân chính gây gỉ mặt bích, mặt bệ và ty van bằng gang, thép carbon; các bề mặt này không có lớp bảo vệ như lớp màng thụ động của inox. Không cần giữ nhiệt độ, độ ẩm đúng một con số, nhưng nên tránh nơi nhiệt độ dao động mạnh trong ngày vì không khí ẩm ngưng tụ thành giọt ngay trên bề mặt kim loại lạnh.

• Kê van lên pallet hoặc giá, cách nền kho, không đặt trực tiếp xuống sàn.
• Tránh nắng chiếu trực tiếp. Tia UV và nhiệt làm lão hóa các chi tiết mềm như gioăng cao su, vòng đệm EPDM/NBR, nắp bịt nhựa và tay quay nhựa phủ.
• Để xa kho hóa chất, axit, phân bón. Hơi axit và clo bay trong không khí ăn mòn mặt gia công của cả gang lẫn thép, kể cả khi van nằm trong thùng.
• Phân khu theo vật liệu và kích cỡ: van inox tách khỏi van thép carbon để tránh nhiễm sắt bám bề mặt inox, van nhỏ không xếp dưới van lớn.

Vị trí đĩa van khi lưu kho

Nhiều hãng khuyến cáo để đĩa ở vị trí hơi mở, hoặc chỉ đóng nhẹ, khi lưu kho; chi tiết phụ thuộc kiểu van và loại bệ nên cần đối chiếu hướng dẫn của hãng. Lý do là van đóng siết chặt trong nhiều tháng khiến đĩa ép liên tục lên bệ. Với đĩa hoặc bệ mềm (PTFE, cao su), vật liệu bị chảy dão và để lại vết hằn, về sau van đóng không kín và gây lỗi rò qua bệ. Với đĩa kim loại, siết mạnh còn làm hai mặt tiếp xúc dính gỉ vào nhau.

Để hơi mở một đoạn ngắn cũng giúp không khí lưu thông trong lòng van, hạn chế đọng ẩm gây gỉ bên trong. Ngược lại, không nên mở hoàn toàn: đĩa sẽ nằm ở hành trình cuối, ty lộ ra nhiều và dễ dính bụi, dễ bị va quệt. Dù để vị trí nào, hai đầu van vẫn phải được bịt nắp.

Bảo quản dài hạn van cầu

Với van để kho từ vài tháng trở lên, cần thêm các biện pháp chủ động, nhất là ở van gang và thép carbon.

• Phủ lớp dầu hoặc mỡ chống gỉ mỏng lên mặt bích, mặt gia công và đoạn ty van lộ ra ngoài. Không phủ lên mặt bệ–đĩa nếu van dùng cho môi chất sạch như thực phẩm, nước uống, trừ khi nhà sản xuất cho phép.
• Kiểm tra định kỳ, ví dụ ba đến sáu tháng một lần: nắp bịt còn nguyên, bề mặt có gỉ hay ẩm không, lớp dầu còn đủ không, bao bì có rách không.
• Xoay tay quay vài vòng rồi trả về vị trí cũ để ty không bị kẹt vì gỉ hoặc khô mỡ ren. Chỉ xoay nhẹ trong khoảng hành trình an toàn, không siết đóng hết.
• Quản lý xuất nhập theo FIFO (nhập trước, xuất trước), ghi ngày nhập lên thùng hoặc thẻ kho để van không nằm quá lâu.

Việc bảo quản trước khi lắp là bước đầu của bảo trì van cầu: van được giữ tốt ở kho thì ít phải xử lý lại khi đã vào hệ thống.

Kiểm tra van khi xuất kho đưa đi lắp

Kiểm tra lại từng van trước khi giao cho đội thi công sẽ rẻ hơn nhiều so với phát hiện lỗi sau khi van đã nằm trên đường ống. Các mục cần xem:

Van đạt yêu cầu mới được bàn giao để lắp đặt, với hướng dòng theo mũi tên trên thân, và bỏ nắp bịt ngay trước khi nối ống. Sau khi lắp, người vận hành cần nắm quy trình vận hành an toàn trước khi đưa van vào làm việc, nhất là khi van đã lưu kho lâu và cần xả khí, kiểm tra độ kín.

Tư vấn bảo quản và chọn van tại Viva

Khi nhận lô van lớn hoặc van dùng cho môi chất đặc biệt, Viva có thể hỗ trợ kiểm tra tình trạng van lúc giao, hướng dẫn cách xếp kho phù hợp với vật liệu và loại bệ. Với dự án cần chọn van theo DN, PN, môi chất và nhiệt độ, bạn có thể xem các dòng van cầu tại Viva rồi gửi thông số để kỹ thuật đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp về lưu trữ van cầu