Hướng dẫn lắp đặt van bướm đúng kỹ thuật qua 7 bước

Rất nhiều sự cố van bướm – rò rỉ, kẹt cánh, rách gioăng – xảy ra ngay trong tháng đầu vận hành mà nguyên nhân không nằm ở chất lượng van, mà ở khâu lắp đặt: hàn mặt bích khi van còn kẹp giữa, siết ốc lệch, hoặc đóng kín cánh van khi lắp. Bài viết hướng dẫn quy trình 7 bước lắp van bướm đúng kỹ thuật, quy tắc siết bu lông và các lưu ý cho van điều khiển.

Chuẩn bị dụng cụ và vật tư

• Van bướm đúng kích thước, vật liệu, áp suất và nhiệt độ của hệ thống – nếu cần thay van mới, tham khảo bảng giá van bướm các loại.
• Hai mặt bích cùng tiêu chuẩn với van (JIS, BS, DIN, ANSI).
• Gioăng mặt bích: chỉ dùng với van hai mặt bích không có gioăng trùm; van wafer có gioăng trùm thì không dùng.
• Bu lông, đai ốc đúng số lượng, đường kính và chiều dài – tra nhanh tại bảng tra kích thước bu lông.
• Dụng cụ: cờ lê, thước, bút đánh dấu; máy hàn và que hàn.
• Tài liệu hướng dẫn của nhà sản xuất.

Mỗi kiểu kết nối có thao tác riêng; nếu chưa rõ van của mình là wafer, lug hay mặt bích, xem phân biệt wafer, lug và mặt bích, và hướng dẫn chi tiết cách kết nối van bướm wafer, lug, mặt bích với đường ống.

Quy trình lắp đặt van bướm qua 7 bước

Bước 1. Đặt van vào giữa hai mặt bích

Đặt van giữa hai mặt bích, căn các lỗ bu lông thẳng hàng. Van hai mặt bích cần chèn gioăng mặt bích hai bên. Với van wafer có lớp gioăng làm kín trùm ra mặt bích, không chêm thêm bất kỳ gioăng đệm nào – lớp lót của van đã làm nhiệm vụ làm kín.

Bước 2. Cố định tạm thời

Xỏ bu lông, siết nhẹ đều tay để giữ van và hai mặt bích thành một cụm, rồi đưa cụm lên đường ống.

Bước 3. Hàn đính mặt bích

Hàn đính (tack weld) vài điểm để cố định vị trí hai mặt bích trên ống. Tuyệt đối không hàn hoàn chỉnh khi van đang nằm giữa – nhiệt hồ quang truyền qua kim loại sẽ làm chảy hoặc biến dạng gioăng EPDM, PTFE.

Bước 4. Tháo van ra

Nới bu lông, tháo van và gioăng khỏi vị trí lắp để chuẩn bị hàn hoàn chỉnh.

Bước 5. Hàn hoàn chỉnh mặt bích

Hàn kín mặt bích vào ống, đảm bảo mối hàn không ngậm xỉ, không rỗ để tránh rò lưu chất. Chờ mối hàn nguội hoàn toàn, làm sạch xỉ hàn, bavia trong lòng ống.

Bước 6. Lắp van lên đường ống

• Mở hé cánh van khoảng 10–20 độ: không đóng kín (gioăng bị ép dễ kẹt), không mở hết (đĩa thò ra dễ va vào mặt bích).
• Đặt van vào giữa, xỏ bu lông, căn tâm van trùng tâm ống.
• Siết bu lông dần dần, luân phiên theo hình ngôi sao, vừa siết vừa đóng mở thử để chắc đĩa không cấn. Không siết quá lực.

Bước 7. Vận hành thử và thử áp

Đóng mở van nhiều lần để kiểm tra van bướm đóng, mở hết hành trình. Sau đó đóng van, tăng áp từ từ lên áp làm việc và quan sát:

• Rỉ ở mép mặt bích: siết thêm theo thứ tự đối xứng.
• Rỉ ở cổ trục: lỗi phớt trục hoặc lỗi sản xuất, cần kiểm tra.
• Siết rồi vẫn rỉ: gioăng có thể đã rách hoặc lắp lệch tâm – xả áp, tháo ra kiểm tra. Xem thêm nguyên nhân van bướm bị rò rỉ.

Video hướng dẫn lắp đặt van bướm

Những lưu ý khi lắp đặt

• Chỉ thi công khi đường ống đã xả hết áp suất và lưu chất.
• Tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất; dùng dụng cụ đúng loại.
• Kiểm tra khoảng trống cho tay gạt, hộp số hoặc bộ điều khiển.

Siết bu lông theo hình ngôi sao

Không siết lần lượt theo vòng tròn vì mặt bích sẽ bị vênh và ép gioăng không đều. Siết theo cặp đối xứng: vị trí 12 giờ → 6 giờ → 3 giờ → 9 giờ… lặp lại, tăng lực từ từ qua nhiều vòng cho đến khi đạt lực siết yêu cầu.

Lưu ý riêng cho van điều khiển

• Van khí nén: nối dây khí vào cửa mở/đóng đúng ký hiệu, lắp bộ lọc khí – xem cấu tạo và sơ đồ lắp van bướm khí nén.
• Van điện: kiểm tra đúng điện áp (24V/220V) và đấu dây theo sơ đồ trên nắp – xem hướng dẫn đấu nối van bướm điện an toàn.
• Công tắc hành trình: chỉnh cam để tín hiệu đóng/mở báo đúng.

Bảo trì sau lắp đặt

Nên đóng mở hết hành trình ít nhất mỗi năm một lần để loại bỏ cặn; van dùng để điều tiết cần kiểm tra đĩa và thân thường xuyên hơn. Khi cần thay phớt trục, gioăng: xả áp hoàn toàn, cố định cụm van trước khi tháo bu lông. Quy trình đầy đủ xem tại hướng dẫn bảo trì, bảo dưỡng van bướm.

Kết luận: 3 nguyên tắc vàng

• Không hàn mặt bích khi van đang kẹp giữa.
• Mở hé cánh van 10–20 độ khi lắp.
• Siết bu lông đối xứng hình ngôi sao.

Nếu van gặp sự cố sau khi vận hành, xem các lỗi thường gặp ở van bướm và cách khắc phục. Viva cung cấp tài liệu lắp đặt, hỗ trợ kỹ thuật qua video call tại công trình, hoặc xem danh mục van bướm.