Van điện từ bị kêu: 6 loại tiếng và cách khắc phục

23/03/2023 LÊ ĐĂNG 14 PHÚT ĐỌC 240 LƯỢT XEM 1 BÌNH LUẬN
5/5 (2 BÌNH CHỌN)

Van điện từ bị kêu có thể là bình thường hoặc là cảnh báo hỏng, tùy loại tiếng. Tiếng «tách» ngắn một lần khi đóng hoặc mở là lõi từ chuyển trạng thái, không cần xử lý. Tiếng rè đều liên tục, tiếng gõ mạnh trong ống, tiếng rít kéo dài hay tiếng rung lắc đều có nguyên nhân cụ thể và cách xử lý khác nhau.

Bài này phân loại 6 kiểu tiếng, giải thích cơ chế phát ra từng kiểu, cách tự kiểm tra bằng nghe và đo, và cách khắc phục. Nếu cần nền tảng về cấu tạo, xem bài van điện từ là gì. Nếu van điện từ bị kêu đi cùng coil nóng, đọc thêm bài van điện từ bị nóng; các sự cố khác như không mở, rò rỉ có trong tổng hợp các lỗi thường gặp.

Vì sao van điện từ bị kêu và phát ra tiếng động khi vận hành
Tiếng phát ra từ van có thể đến từ coil, lõi từ hoặc dòng chảy.

Phân loại tiếng khi van điện từ bị kêu

Loại tiếngĐặc điểmBình thường?Nguyên nhân chính
1. Tách khi đóng mởMột tiếng ngắn khi cấp hoặc ngắt điệnBình thườngLõi hút hoặc nhả, va vào ống dẫn lõi
2. Rè 100 Hz liên tụcÂm đều, trầm, kéo dài khi van đang có điệnBất thườngVòng chống rung vỡ, lõi không hút sát, điện áp thấp, coil AC sai tần số
3. Gõ hoặc đập khi đóngTiếng đập mạnh trong ống ngay lúc van đóngBất thườngBúa nước do đóng nhanh
4. Rít do dòng chảyTiếng xì hoặc rít khi lưu chất đi quaTùy mứcLưu tốc cao, chênh áp lớn, xâm thực
5. Rung lắc màngTiếng phập phập, lưu lượng dao độngBất thườngVan gián tiếp chọn quá cỡ, chênh áp sát ngưỡng tối thiểu
6. Rung do lắp đặtTiếng lạch cạch, rung lan theo ốngBất thườngCoil lỏng, ống thiếu giá đỡ, cộng hưởng

Cách phân biệt nhanh nhóm điện từ và nhóm thủy lực: khi van đang kêu, ngắt điện coil. Nếu tiếng tắt ngay, nguồn gốc là coil hoặc lõi. Nếu tiếng còn, đóng van khóa tay phía trước: tiếng tắt theo thì nguồn gốc là dòng chảy hoặc ống.

Tiếng tách khi đóng mở: van điện từ bị kêu bình thường

Khi coil có điện, từ trường kéo lõi từ lên và lõi va vào chặn trên. Khi ngắt điện, lò xo đẩy lõi xuống và lõi va vào seat. Hai va chạm kim loại tạo tiếng tách. Van điện từ trực tiếp có tiếng gọn và to hơn vì hành trình lõi ngắn và nhanh.

Van điện từ bị kêu tách như vậy không phải lỗi. Có thể dùng chính nó để kiểm tra: cấp điện mà không nghe tách là coil hoặc nguồn có vấn đề. Nếu tiếng tách quá to gây khó chịu, chuyển sang van gián tiếp (đóng chậm hơn), coil DC hoặc van có đệm giảm chấn cho lõi (theo catalogue).

Van điện từ bị kêu rè liên tục ở tần số 100 Hz

Đây là dạng van điện từ bị kêu phổ biến nhất ở coil AC. Lưới điện 50 Hz có 50 chu kỳ mỗi giây, dòng qua 0 hai lần mỗi chu kỳ, tức 100 lần mỗi giây. Mỗi lần dòng qua 0, lực hút giảm về 0 và lõi có xu hướng nhả ra. Lõi rung 100 lần mỗi giây tạo tiếng rè.

Để chống rung, lõi cố định ở đầu ống dẫn lõi của van dùng coil AC có vòng đồng ngắn mạch gọi là vòng chống rung (shading ring), nguyên lý mô tả trong tài liệu về shading coil. Dòng cảm ứng trong vòng đồng tạo từ thông lệch pha so với từ thông chính, nên khi từ thông chính qua 0 thì từ thông phụ vẫn giữ lõi. Vòng này hỏng hoặc lõi không hút sát thì tiếng rè xuất hiện.

Tần số tiếng rè bám theo tần số lưới: lưới 60 Hz cho tiếng khoảng 120 Hz. Coil DC không có hiện tượng này vì dòng không đổi chiều. Nếu van điện từ bị kêu rè trên coil DC, nguyên nhân thường là điện áp gợn sóng của bộ nguồn chỉnh lưu kém lọc hoặc lõi bị kẹt cơ khí.

Cách khắc phục van điện từ bị kêu rè do coil AC và lõi từ
Kiểm tra vòng chống rung và bề mặt hút của lõi khi coil AC kêu rè.

Nguyên nhân khiến van điện từ bị kêu rè

  • Vòng chống rung nứt hoặc rơi mất: do mỏi nhiệt, rung lâu ngày hoặc coil quá nhiệt. Tiếng rè đều ngay khi lõi hút.
  • Bề mặt hút của lõi bị cặn hoặc gỉ: lõi không hút sát, khe hở từ còn nhỏ nhưng khác 0, lực giữ dao động theo dòng. Cặn trên bề mặt cũng làm lõi hút lệch.
  • Điện áp thấp: lực hút giảm tỷ lệ với bình phương điện áp, vượt không nổi lực lò xo và áp lưu chất dao động. Dung sai thường chỉ ±10 % (tham khảo).
  • Sai tần số: coil 60 Hz cấp lưới 50 Hz có cảm kháng thấp hơn, dòng cao hơn, lực hút và độ rung khác thiết kế; coil sai tần số còn nóng nhanh. Đọc nhãn coil và xem thêm cuộn dây AC khi chọn thay.
  • Coil lỏng trên ống dẫn lõi: vỏ coil cộng hưởng với rung của lõi, khuếch đại âm thanh.

Cách khắc phục khi van điện từ bị kêu rè

  • Đo điện áp tại đầu coil khi van đang mở, so với nhãn. Sụt áp trên dây dài là nguyên nhân thường bị bỏ sót.
  • Ngắt điện, xả áp, tháo coil và ống dẫn lõi, nhìn vòng chống rung và bề mặt hút. Làm sạch cặn bằng dung môi phù hợp, không dùng giấy nhám làm xước bề mặt hút.
  • Vòng chống rung hỏng thường phải thay cả bộ lõi hoặc ống dẫn lõi theo mã của hãng.
  • Siết chặt vít hoặc đai giữ coil theo lực của hãng. Dùng gioăng đầu nối đúng chuẩn DIN 43650.
  • Muốn loại bỏ hẳn tiếng rè 100 Hz, đổi sang coil DC kèm bộ nguồn phù hợp, vì coil DC không có lực hút dao động; kiểm tra lại MOPD theo catalogue.

Tiếng gõ hoặc đập khi van đóng: búa nước

Tiếng đập mạnh trong ống đúng lúc van đóng, đôi khi kèm rung ống, là búa nước. Cơ chế: van đóng đột ngột làm cột nước đang chảy dừng lại, động năng chuyển thành xung áp suất lan ngược dòng và dội lại. Xung áp có thể lớn hơn nhiều so với áp làm việc.

Van điện từ tác động trực tiếp đóng trong vài chục ms nên dễ gây hiện tượng này trên ống nước dài, lưu tốc cao. Đây là kiểu van điện từ bị kêu có thể làm hỏng mối nối và đồng hồ áp.

  • Giảm lưu tốc bằng cách tăng đường kính ống hoặc giảm lưu lượng.
  • Chuyển sang van gián tiếp đóng chậm hơn (thời gian đóng phụ thuộc lỗ cân bằng và lưu chất).
  • Lắp bình tích áp hoặc bộ giảm chấn gần van, trên đường ống dài.
  • Gia cố giá đỡ ống để không truyền rung sang van.

Tiếng rít do dòng chảy và chênh áp lớn

Van điện từ bị kêu rít khi lưu chất đi qua lỗ van nhỏ với vận tốc cao tạo dòng xoáy, ồn băng rộng nghe như tiếng xì hoặc rít. Chênh áp càng lớn, lưu tốc qua lỗ càng cao, tiếng càng to. Với chất lỏng, chênh áp rất lớn làm áp suất cục bộ sau lỗ van giảm dưới áp hơi bão hòa, tạo bọt rồi vỡ (xâm thực), nghe như tiếng sỏi chạy trong ống và có thể ăn mòn seat.

  • Kiểm tra lưu lượng thực tế so với thông số lưu lượng Kv (theo catalogue); van quá nhỏ cho lưu lượng yêu cầu sẽ rít.
  • Chọn van có cỡ lỗ lớn hơn hoặc lắp song song hai van.
  • Giảm chênh áp qua van bằng van giảm áp hoặc nâng áp sau van.
  • Với khí nén, lắp bộ giảm âm ở cửa xả của van 3/2 hoặc 5/2.
  • Với dòng chảy qua van lắp ngược chiều, đối chiếu mũi tên trên thân; lắp ngược gây dòng nhiễu và có thể kêu cùng với rò.

Van điện từ bị kêu phập phập khi chênh áp sát ngưỡng tối thiểu

Hiện tượng này đặc trưng cho van tác động gián tiếp. Lực mở màng đến từ chênh áp giữa hai mặt màng: áp phía trên xả qua lỗ pilot nhanh hơn lượng bù qua lỗ cân bằng. Chênh áp tối thiểu thường 0,2–0,5 bar (tham khảo, phổ biến 0,3 bar).

Khi chênh áp thực tế chỉ vừa bằng ngưỡng này, màng ở trạng thái cân bằng mong manh. Màng nâng lên, lưu lượng tăng, chênh áp qua van giảm, màng hạ xuống, rồi lặp lại. Kết quả là tiếng phập phập, lưu lượng dao động và rung ống. Gặp ở van gián tiếp chọn quá cỡ: DN lớn nhưng lưu lượng thực tế nhỏ, nên chênh áp qua van rất thấp.

  • Đo chênh áp trước và sau van khi mở hoàn toàn; so với mức tối thiểu của hãng.
  • Chọn van nhỏ hơn cho lưu lượng thực, để chênh áp qua van cao hơn.
  • Nếu áp hệ thống thấp dưới 0,3 bar, thay bằng van trực tiếp hoặc bán trực tiếp, hoạt động từ 0 bar.
  • Làm sạch lỗ pilot và lỗ cân bằng nếu bị bít một phần; không nong rộng lỗ vì lỗ lớn làm lệch cân bằng áp.

Rung và tiếng do lắp đặt, coil lỏng và kết cấu coil

Van điện từ bị kêu cũng có thể do lắp đặt: vỏ coil siết không chặt, ống không có giá đỡ, van treo trên ống mảnh đều khuếch đại rung của lõi và dòng chảy. Coil lắp thẳng đứng hướng lên, ống nằm ngang, giá đỡ ống độc lập, giúp giảm rung truyền.

Coil van điện từ tròn và coil đúc, kết cấu ảnh hưởng đến van điện từ bị kêu
Coil đúc bọc kín dây quấn nên giảm rung và cộng hưởng hơn coil quấn hở.

Kết cấu coil cũng ảnh hưởng đến việc van điện từ bị kêu. Coil đúc bọc kín dây quấn trong nhựa nên ít rung dây, tản nhiệt tốt hơn. Coil quấn hở dây có thể rung nhẹ khi dòng đổi chiều. Chọn dạng coil theo điều kiện, không có dạng nào đúng cho mọi trường hợp; xem bảng thông số theo mã van của hãng.

  • Siết vít giữ coil theo lực quy định, thêm vòng đệm đàn hồi nếu hãng cho phép.
  • Thêm giá đỡ ống sát van, dùng đoạn ống mềm giảm rung ở đường ống lớn.
  • Không treo van lên dây điện hoặc ống nhỏ, không dùng coil làm tay đòn khi siết ren.
  • Kiểm tra đai ốc giữ coil khi bảo trì định kỳ.

Đo coil để xác định nguyên nhân van điện từ bị kêu

Khi van điện từ bị kêu rè, đo điện trở coil giúp loại nhanh nguyên nhân điện. Ngắt điện, rút đầu DIN, đo hai chân cấp nguồn bằng đồng hồ vạn năng ở thang Ω. Điện trở lệch nhiều so với coil cùng model cho thấy chập một phần các vòng dây: lực hút yếu, lõi hút không sát và van kêu dù điện áp đủ. Giá trị 0 Ω hoặc hở mạch là coil hỏng, phải thay.

Dùng đồng hồ vạn năng đo điện trở cuộn dây khi van điện từ bị kêu
Đo điện trở cuộn dây để kiểm tra coil khi van kêu

Điện trở danh định theo catalogue của hãng (tham khảo: coil 24V DC thường vài chục Ω, coil 220V AC vài trăm đến vài nghìn Ω). Với coil AC, điện trở đo được không cho biết dòng làm việc vì khi chạy còn có cảm kháng. Vì vậy hãy đo thêm điện áp tại đầu coil lúc van hút. Không cấp điện thử cho coil đã tháo khỏi ống dẫn lõi, vì coil AC sẽ cháy trong thời gian ngắn.

Vệ sinh lõi và ống dẫn lõi khi van điện từ bị kêu

Cặn bám trên mặt hút của lõi là nguyên nhân dễ xử lý nhất. Ngắt điện, cô lập và xả áp, tháo coil rồi tháo ống dẫn lõi theo hướng dẫn của hãng. Lau mặt hút bằng khăn không xơ và dung môi tương thích gioăng. Không dùng giấy nhám: mặt hút bị xước làm khe hở từ lớn hơn và van điện từ bị kêu nặng hơn.

Vệ sinh van điện từ: lau mặt hút của lõi và ống dẫn lõi bằng khăn không xơ
Vệ sinh lõi và ống dẫn lõi trước khi lắp lại

Thổi sạch lỗ pilot và lỗ cân bằng bằng khí nén, không nong lỗ vì lỗ rộng làm lệch cân bằng áp. Sau khi lắp lại đúng thứ tự, cấp điện và nghe lại. Nếu van điện từ bị kêu vẫn còn, đối chiếu với bảng phân loại phía trên rồi chuyển sang nhóm nguyên nhân tương ứng thay vì thay coil ngay.

Quy trình chẩn đoán van điện từ bị kêu

  1. Nghe và mô tả: tiếng một lần hay liên tục, trầm hay rít, kêu khi mở hay khi đóng.
  2. Ngắt điện coil khi van đang kêu. Tiếng tắt ngay là nhóm điện từ; tiếng còn là nhóm thủy lực.
  3. Nhóm điện từ: đo điện áp tại đầu coil, đối chiếu nhãn (điện áp, AC hoặc DC, tần số), kiểm tra coil lỏng, rồi tháo xem vòng chống rung và lõi.
  4. Nhóm thủy lực: đo chênh áp, lưu tốc, kiểm tra chiều lắp, lỗ pilot và lỗ cân bằng.
  5. Nếu tiếng đập khi đóng, nghi búa nước; kiểm tra chiều dài ống và lưu tốc.
  6. Sau khi xử lý, ghi lại điện áp, chênh áp và tiếng trước, sau để so sánh khi bảo trì.

Khi van điện từ bị kêu rè kèm coil nóng, lõi thường chưa hút sát: ngắt điện sớm, vì dòng cao kéo dài ở coil AC sẽ làm cháy coil.

Phòng ngừa để van điện từ bị kêu không tái diễn

  • Chọn đúng điện áp và tần số coil với lưới điện; coil DC cho khu vực cần êm.
  • Lắp lọc Y 60–100 mesh (tham khảo) phía trước van để lõi và màng không bị cặn.
  • Chọn van gián tiếp đúng cỡ theo lưu lượng thực, không chọn theo DN ống.
  • Giảm lưu tốc dưới giới hạn đường ống, thêm bình tích áp ở ống dài.
  • Kiểm tra 3–6 tháng/lần với nước sạch; 1–3 tháng/lần với nước có cặn hoặc đóng mở nhiều (tham khảo).

Nếu van điện từ bị kêu mà khó xác định nguồn tiếng, hãy ghi lại video âm thanh và thông số vận hành rồi gửi kỹ thuật Viva để đối chiếu với model van đang dùng.

VIVA - VAN CÔNG NGHIỆP GIÁ RẺ

Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội

Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa

Nếu cần thay van mới, xem các model van điện từ nước, khí nén, hơi nóng đang có tại Viva.

Câu hỏi thường gặp

Van điện từ bị kêu tách khi đóng mở có phải lỗi không?

Không. Tiếng tách ngắn là lõi từ va vào chặn khi hút và va vào seat khi nhả, đây là hoạt động bình thường. Chỉ cần xử lý khi tiếng to bất thường, hoặc có tiếng rè kéo dài ngoài lúc chuyển trạng thái.

Vì sao van điện từ bị kêu rè 100 Hz?

Lưới 50 Hz làm dòng qua 0 hai lần mỗi chu kỳ, lực hút dao động 100 lần mỗi giây. Vòng chống rung nứt, bề mặt lõi có cặn hoặc điện áp thấp làm lõi rung theo nhịp đó. Đo điện áp tại coil, kiểm tra vòng chống rung, rồi thay lõi hoặc coil nếu cần.

Đổi coil AC sang DC có hết van điện từ bị kêu không?

Thường hết tiếng rè 100 Hz vì coil DC không có lực hút dao động. Tuy nhiên lực hút của coil DC cùng kích thước thường nhỏ hơn, nên kiểm tra áp làm việc tối đa theo catalogue và cần bộ nguồn DC đúng điện áp.

Van điện từ bị kêu và đập mạnh trong ống khi đóng là gì?

Đó là búa nước. Giảm lưu tốc, dùng van gián tiếp đóng chậm hơn, hoặc lắp bình tích áp gần van. Với ống nước dài hơn vài chục mét và lưu tốc cao, nên kiểm tra tất cả các van đóng nhanh trên tuyến.

Van điện từ bị kêu phập phập và lưu lượng dao động do đâu?

Chênh áp qua van đang sát ngưỡng tối thiểu 0,2–0,5 bar (tham khảo) nên màng dao động. Nguyên nhân thường là van chọn quá cỡ. Giải pháp: chọn van nhỏ hơn theo lưu lượng thực hoặc dùng van trực tiếp cho hệ áp thấp.

1 bình luận về “Van điện từ bị kêu: 6 loại tiếng và cách khắc phục”
Viết một bình luận