Định hướng cài đặt bẫy hơi là quy định tư thế thân bẫy so với phương ngang và chiều dòng đi qua bẫy: bẫy phao bắt buộc nằm ngang, bẫy gầu đảo thẳng đứng, bẫy đồng tiền ưu tiên nằm ngang với nắp lên trên, còn bẫy nhiệt tĩnh và lưỡng kim lắp linh hoạt hơn. Lý do là mỗi loại bẫy dùng một lực khác nhau để đóng mở, và lực nào cũng phải tác động đúng chiều thì cơ cấu mới làm việc.
Nếu chưa phân biệt được các nhóm bẫy, hãy xem trước bài tổng quan về các loại bẫy hơi. Bài này tập trung vào định hướng cài đặt bẫy hơi: bẫy nào lắp nằm hay đứng, hướng nào, vì sao, và hậu quả gì khi lắp sai. Trình tự lắp cả cụm, độ dốc, chân góp nằm ở bài 10 lưu ý kỹ thuật lắp đặt bẫy hơi.
Định hướng cài đặt bẫy hơi gồm những gì
Định hướng cài đặt bẫy hơi gồm ba yếu tố cần xác định trước khi nối ống:
- Tư thế thân bẫy: nằm ngang, thẳng đứng hay nghiêng, và mặt nào của thân hướng lên trên.
- Chiều dòng: cửa vào ở đâu, cửa ra ở đâu. Mũi tên đúc trên thân là chỉ dẫn bắt buộc.
- Loại đường ống: ống hơi nằm ngang, ống đứng dòng đi xuống hay ống đứng dòng đi lên.
Yêu cầu về định hướng cài đặt bẫy hơi bắt nguồn từ trọng lực, vì cơ cấu của phần lớn bẫy cơ học chịu tác động của nó. Nước ngưng và nước làm kín trong bẫy luôn dồn xuống đáy, còn hơi và khí nằm ở phía trên. Cơ cấu bên trong được thiết kế dựa vào vị trí tương đối đó. Nghiêng hoặc xoay thân bẫy là thay đổi vị trí của nước so với cơ cấu, nên bẫy làm việc khác với thiết kế.
Cần phân biệt định hướng cài đặt bẫy hơi với vị trí lắp trên hệ thống. Vị trí là bẫy đặt ở đâu trên tuyến, thấp hơn điểm xả bao nhiêu, cách bao nhiêu mét. Định hướng chỉ trả lời câu hỏi bẫy được đặt theo tư thế nào tại vị trí đó. Hai việc này độc lập: có thể chọn đúng vị trí nhưng định hướng cài đặt bẫy hơi sai.
Vì sao định hướng cài đặt bẫy hơi ảnh hưởng đến hoạt động của bẫy
Mỗi nhóm bẫy đóng mở bằng một lực khác nhau, và chính lực đó quyết định định hướng cài đặt bẫy hơi:
- Bẫy phao dùng lực nổi của phao trong nước ngưng.
- Bẫy gầu đảo dùng lực nổi của gầu úp khi bên trong có hơi và trọng lượng của gầu khi nước vào.
- Bẫy đồng tiền dùng chênh áp động học quanh đĩa; trọng lượng đĩa giúp đĩa ngồi về ghế.
- Bẫy nhiệt tĩnh và lưỡng kim dùng sự giãn nở của phần tử cảm biến nhiệt; lực này không phụ thuộc phương trọng lực.
Lực nổi và trọng lực phụ thuộc phương thẳng đứng, nên nhóm bẫy cơ học cần định hướng cài đặt bẫy hơi chặt chẽ nhất. Lực giãn nở nhiệt thì không, nên nhóm bẫy nhiệt tĩnh và lưỡng kim có nhiều lựa chọn hơn. Nguyên lý từng loại được mô tả đầy đủ trong bài hoạt động của bẫy hơi.
Bảng dưới đây tóm tắt định hướng cài đặt bẫy hơi theo loại. Đây là nguyên tắc chung; model cụ thể có thể khác, nên luôn xem catalog của hãng.
| Loại bẫy | Tư thế thân bẫy | Lực đóng mở chính | Lưu ý khi lắp |
|---|---|---|---|
| Phao – nhiệt tĩnh (F&T) | Bắt buộc nằm ngang, đúng chiều thiết kế | Lực nổi của phao | Không lộn ngược, không nghiêng sang bên |
| Gầu đảo | Thẳng đứng, vào dưới ra trên | Lực nổi và trọng lượng gầu | Cần lớp nước làm kín; thêm van một chiều đầu vào nếu hơi quá nhiệt |
| Đồng tiền | Ưu tiên nằm ngang, nắp lên trên | Chênh áp quanh đĩa, trọng lượng đĩa | Lắp ngang tự xả giúp chống đóng băng |
| Áp suất cân bằng (viên nang, ống xếp) | Linh hoạt | Giãn nở của phần tử nhiệt | Nên bố trí để nước tự chảy hết khi ngừng hơi |
| Lưỡng kim | Linh hoạt | Uốn của tấm lưỡng kim | Có thể chỉnh nhiệt độ xả (tham khảo) |
| Piston, tiết lưu | Linh hoạt | Dòng qua lỗ cố định | Xả liên tục, xả khí hạn chế |
Định hướng cài đặt bẫy hơi theo từng loại
Định hướng cài đặt bẫy hơi phao – nhiệt tĩnh: nằm ngang, đúng chiều
Bẫy phao – nhiệt tĩnh (Float and Thermostatic, F&T) chứa một quả phao nối với van xả bằng đòn bẩy. Nước ngưng vào thân, mực nước dâng, phao nổi lên và mở van. Van xả nằm thấp hơn mặt nước, nên luôn có một lớp nước che kín van và hơi không lọt ra. Cửa xả khí bằng phần tử nhiệt tĩnh nằm ở phần cao của thân để thải khí không ngưng.
Do cấu tạo này, định hướng cài đặt bẫy hơi phao là thân nằm ngang đúng chiều thiết kế. Nghiêng thân làm lệch mực nước so với van; lộn ngược thì van xả nằm phía trên mực nước, phao rơi sai chiều và hơi thoát thẳng. Đây là loại có yêu cầu chặt nhất, và cũng là loại dễ lắp sai nhất vì thân nhìn khá đối xứng. Hãy dựa vào mũi tên và ký hiệu TOP hoặc UP trên thân, không đoán.
Với định hướng cài đặt bẫy hơi trên ống đứng dòng đi xuống, không dùng được bẫy phao nằm ngang thông thường. Một số hãng có model riêng cho dòng đứng; khi cần thì phải chọn đúng model đó theo catalog, không tự xoay bẫy tiêu chuẩn. Bẫy phao còn kém chịu búa nước vì phao dễ móp, và kém chịu đóng băng vì giữ nước trong thân. Bạn có thể xem các model đang cung cấp tại danh mục bẫy hơi bóng phao.
Định hướng cài đặt bẫy hơi gầu đảo: thẳng đứng, vào dưới ra trên
Bẫy gầu đảo có một gầu úp ngược treo trong thân, đầu gầu có lỗ thông nhỏ. Nước ngưng đi vào dưới gầu; khi hơi vào và đọng dưới gầu, gầu nổi lên và đóng van ở đỉnh; hơi trong gầu thoát dần qua lỗ thông rồi ngưng lại, nước ngưng chiếm chỗ, gầu mất lực nổi, chìm xuống và kéo van mở. Chu kỳ này là xả gián đoạn.
Với loại bẫy này, định hướng cài đặt bẫy hơi là thân thẳng đứng, dòng đi vào phía dưới gầu và đi ra ở phía trên. Gầu phải treo đúng trục để di chuyển lên xuống, và lớp nước làm kín dưới mép gầu phải đều xung quanh. Nghiêng thân làm gầu cọ vào thành, nước làm kín lệch, van đóng không dứt khoát. Lộn ngược thì bẫy không hoạt động.
Bẫy gầu đảo cần lớp nước làm kín (prime). Khi hơi quá nhiệt hoặc áp suất đột ngột giảm, lớp nước này có thể bốc hơi mất, bẫy thổi hơi. Cách xử lý là lắp van một chiều ở đầu vào của bẫy. Bẫy chịu búa nước tốt nhưng kém chịu đóng băng vì giữ nước làm kín. Xem các model tại danh mục bẫy hơi gầu đảo.
Định hướng cài đặt bẫy hơi đồng tiền: ưu tiên nằm ngang, nắp lên trên
Bẫy đồng tiền (nhiệt động) có một đĩa kim loại nằm trên hai vòng ghế. Khi hơi (hoặc hơi flash) chạy nhanh qua khe giữa đĩa và ghế, áp suất tĩnh ở đó giảm xuống, đồng thời hơi lọt vào buồng điều khiển phía trên đĩa; áp suất trên mặt đĩa lớn hơn nên ép đĩa đóng lại và giữ đĩa đóng. Khi hơi trong buồng ngưng tụ, áp suất trên đĩa giảm, áp suất đầu vào đẩy đĩa lên và bẫy xả nước.
Định hướng cài đặt bẫy hơi phù hợp nhất cho loại này là nằm ngang, nắp lên trên. Trọng lượng đĩa hỗ trợ đĩa hạ về ghế đều quanh chu vi. Nếu lắp đứng hoặc nghiêng, đĩa tì lệch về một phía, mòn không đều và đóng không kín, dẫn tới rò hơi dần dần. Thân bẫy nằm ngang cũng giúp nước tự chảy ra khi ngừng hơi, nên chống đóng băng tốt.
Một số tài liệu cho rằng bẫy đồng tiền “tốt hơn trên ống đứng”. Thực tế nhiều model cho phép lắp cả đứng, nhưng tư thế ngang, nắp lên trên vẫn là chuẩn của phần lớn hãng, nên hãy kiểm tra catalog trước khi lắp đứng. Bẫy này chịu búa nước rất tốt, nhưng nhạy với áp suất ngược. Xem các model tại danh mục bẫy hơi đồng tiền.
Định hướng cài đặt bẫy hơi nhiệt tĩnh, lưỡng kim và piston: linh hoạt hơn
Bẫy áp suất cân bằng (viên nang hoặc ống xếp) và bẫy lưỡng kim đóng mở theo nhiệt độ của nước ngưng, nên không phụ thuộc phương trọng lực. Hai loại này lắp được nằm ngang hoặc đứng. Bẫy piston và bẫy tiết lưu dùng lỗ cố định nên cũng linh hoạt.
Tuy vậy “linh hoạt” không có nghĩa là lắp thế nào cũng được. Nên chọn tư thế sao cho nước ngưng tự chảy hết khỏi thân khi ngừng hơi, nhất là ở nơi có nguy cơ đóng băng. Phần tử cảm biến phải nằm trong vùng nước ngưng, không nằm trong túi hơi. Bẫy nhiệt tĩnh và lưỡng kim thường dùng cho ống bám nhiệt (tracing) và các điểm xả nhỏ.
Định hướng cài đặt bẫy hơi trên ống ngang và ống đứng
Trên ống ngang, chân góp vẫn là điểm lấy nước thông dụng nhất, và định hướng cài đặt bẫy hơi ở đó khá đơn giản. Nước ngưng rơi xuống chân góp, đi qua van chặn và lọc Y, rồi tới bẫy đặt thấp hơn. Ở vị trí này, bẫy phao nằm ngang, bẫy gầu đảo thẳng đứng và bẫy đồng tiền nằm ngang đều lắp được.
Với ống đứng, định hướng cài đặt bẫy hơi phụ thuộc chiều dòng:
- Dòng đi xuống: nước ngưng chảy cùng chiều trọng lực nên tự xả tốt. Bẫy đồng tiền, nhiệt tĩnh và lưỡng kim lắp được; bẫy phao cần model riêng cho dòng đứng.
- Dòng đi lên: nước ngưng chảy ngược chiều hơi về chân ống đứng; hơi đi nhanh có thể cuốn nước lên và gây búa nước. Không đặt bẫy giữa đoạn ống đứng; đặt chân góp và điểm xả ngay chân đoạn ống đứng đi lên.
- Ống đứng đi xuống rồi chuyển sang ngang hoặc cuối tuyến: đặt chân góp và bẫy ở đáy đoạn ống đứng, nơi nước ngưng dồn về.
Một số model bẫy phao cho phép lắp lại cơ cấu bên trong hoặc xoay nắp để đổi hướng cửa nối (trái – phải, ngang – đứng), và một số bẫy đĩa gắn trên đầu nối vạn năng xoay được theo hướng ống, trong khi phao hoặc đĩa vẫn giữ đúng tư thế làm việc. Cách này giúp lắp vừa vị trí chật mà vẫn giữ đúng định hướng cài đặt bẫy hơi. Đừng tự xoay một bẫy tiêu chuẩn: chỉ đổi hướng nối khi catalog xác nhận.
Sau khi chốt định hướng cài đặt bẫy hơi, hãy kiểm tra thêm các chi tiết đi kèm như van chặn, lọc Y, van một chiều. Cách bố trí các van này trong cụm có trong bài van tích hợp cùng bẫy hơi, và nhánh rọ lọc của lọc Y trên đường hơi cũng phải nằm ngang (bên hông) như một chi tiết của tư thế lắp.
Hậu quả khi định hướng cài đặt bẫy hơi sai
Định hướng cài đặt bẫy hơi sai không chỉ làm bẫy xả kém đi mà còn gây hai nhóm tổn thất khác nhau: bẫy kẹt đóng, hoặc bẫy thổi hơi.
| Lỗi định hướng | Cơ chế | Hậu quả |
|---|---|---|
| Bẫy phao lộn ngược hoặc nghiêng | Van xả nằm trên mực nước, phao lệch | Thổi hơi hoặc không xả được |
| Bẫy gầu đảo nghiêng, lộn ngược | Gầu cọ thành, mất nước làm kín | Thổi hơi, không đóng kín |
| Bẫy đồng tiền lắp đứng hoặc nghiêng | Đĩa tì lệch ghế, mòn không đều | Rò hơi tăng dần, xả sai chu kỳ |
| Lắp ngược chiều mũi tên | Hơi tác dụng lên mặt sai của cơ cấu | Không đóng hoặc không mở |
| Bẫy nhiệt tĩnh lắp tạo túi nước | Nước đọng, đóng băng trong thân | Nứt thân bẫy khi trời lạnh |
Với bẫy kẹt đóng, bẫy không mất hơi nhưng nước ngưng bị giữ lại: giảm truyền nhiệt, hình thành búa nước và gây ăn mòn đường ống. Với bẫy thổi hơi do định hướng cài đặt bẫy hơi sai, thiệt hại tính được bằng tiền. Ví dụ một bẫy gầu đảo mất nước làm kín ở 7 barg, hơi thoát qua khe tương đương lỗ Ø3 mm, lượng rò khoảng 15–20 kg/h (tham khảo). Nếu chạy 8.000 giờ/năm thì mất 15 × 8.000 = 120 tấn hơi mỗi năm. Với giả định đơn giá 600.000 đ/tấn hơi, chỉ để minh họa, con số này là 72 triệu đồng/năm cho riêng một bẫy.
Cũng cần nhớ rằng nhiều lỗi định hướng không biểu hiện ngay. Bẫy đồng tiền lắp nghiêng có thể chạy tốt vài tuần rồi mới rò khi đĩa mòn. Vì vậy nên kiểm tra tư thế ngay khi lắp, thay vì chờ đến khi bẫy có triệu chứng.
Kiểm tra định hướng cài đặt bẫy hơi trước khi cấp hơi
Trước khi mở van hơi, hãy rà định hướng cài đặt bẫy hơi theo thứ tự dưới đây. Việc này mất vài phút nhưng tránh được phải tháo lắp lại sau khi đường ống đã nóng.
- Đọc nhãn thân bẫy và catalog: tư thế yêu cầu, ký hiệu TOP hoặc UP, chiều mũi tên.
- Dùng thước thủy hoặc ống nivô kiểm tra thân bẫy nằm ngang hoặc thẳng đứng, sai lệch trong giới hạn hãng cho phép.
- Kiểm tra mũi tên cùng chiều với dòng vào – ra của đường ống.
- Đảm bảo không bị túi nước trước bẫy, ống vào dốc xuống.
- Kiểm tra nhánh lọc Y nằm ngang và van một chiều đúng chiều, nếu có.
- Ghi lại tư thế và ngày lắp vào hồ sơ bẫy để tiện kiểm tra định kỳ.
Khi thay bẫy cũ bằng bẫy khác loại, cần xét lại định hướng cài đặt bẫy hơi vì tư thế yêu cầu có thể đổi. Ví dụ thay bẫy nhiệt tĩnh bằng bẫy phao thì thân phải nằm ngang đúng chiều, trong khi vị trí cũ có thể thẳng đứng. Cần đổi lại ống nối thay vì ép bẫy mới vào chỗ cũ.
Chọn bẫy theo định hướng lắp và liên hệ
Khi thiết kế, hãy chọn loại bẫy theo ứng dụng và áp suất trước, rồi mới kiểm tra loại đó có lắp được ở tư thế mà đường ống cho phép không. Nếu mặt bằng chật, ở điểm xả đọng đường ống, một bẫy nhiệt tĩnh hoặc đồng tiền có thể lắp dễ hơn bẫy phao. Riêng thiết bị trao đổi nhiệt có van điều khiển nhiệt độ thì vẫn nên giữ bẫy phao – nhiệt tĩnh, vì nó xả liên tục và làm việc được khi chênh áp nhỏ; khi đó nên sửa ống để có chỗ đặt bẫy nằm ngang.
Để chọn đúng model và tư thế, bạn có thể gửi cho đội kỹ thuật Viva áp suất hơi, áp suất sau bẫy, tải nước ngưng kg/h, loại ống và hướng nối. Chúng tôi sẽ đối chiếu với catalog của hãng và tư vấn định hướng cài đặt bẫy hơi phù hợp. Bạn có thể liên hệ qua địa chỉ Số 20, Ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội hoặc theo biểu mẫu bên dưới.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Định hướng cài đặt bẫy hơi phao là nằm ngang hay thẳng đứng?
Bẫy phao – nhiệt tĩnh lắp nằm ngang đúng chiều thiết kế. Phao nổi theo mực nước ngưng trong thân, và van xả phải nằm thấp hơn mặt nước để có lớp nước làm kín. Nghiêng hoặc lộn ngược sẽ làm lệch mực nước, khiến bẫy thổi hơi hoặc không xả. Một số hãng có model riêng cho ống đứng dòng đi xuống, cần chọn đúng model đó.
Định hướng cài đặt bẫy hơi gầu đảo có nằm ngang được không?
Không nên. Bẫy gầu đảo cần thân thẳng đứng để gầu treo đúng trục và lớp nước làm kín dưới mép gầu đều xung quanh. Nằm ngang làm gầu cọ vào thành, nước làm kín lệch và van không đóng dứt khoát. Chiều dòng thường là vào phía dưới, ra phía trên; kiểm tra thêm mũi tên trên thân và catalog của hãng.
Định hướng cài đặt bẫy hơi đồng tiền có lắp đứng được không?
Một số model cho phép, nhưng tư thế chuẩn là nằm ngang, nắp lên trên. Khi đó trọng lượng đĩa giúp đĩa ngồi đều vào ghế, và nước tự chảy ra khi ngừng hơi nên chống đóng băng tốt. Lắp đứng hoặc nghiêng dễ làm đĩa tì lệch, mòn không đều và rò hơi dần. Hãy xem catalog trước khi lắp đứng.
Mũi tên trên thân bẫy hơi có ý nghĩa gì?
Mũi tên chỉ chiều dòng đi vào và đi ra của bẫy. Cơ cấu bên trong được thiết kế để hơi và nước ngưng tác dụng đúng mặt; lắp ngược chiều có thể làm bẫy không đóng hoặc không mở. Ngoài mũi tên, nhiều bẫy còn có ký hiệu TOP hoặc UP chỉ mặt phải hướng lên trên, cần đối chiếu cả hai.
Bẫy nhiệt tĩnh và lưỡng kim lắp tư thế nào?
Hai loại này đóng mở theo nhiệt độ nên không phụ thuộc trọng lực, và lắp được nằm ngang hoặc đứng. Nên chọn tư thế để nước ngưng tự chảy hết khi ngừng hơi, tránh đọng nước trong thân gây đóng băng. Phần tử cảm biến phải nằm trong vùng nước ngưng, không nằm trong túi hơi.
Làm sao biết định hướng cài đặt bẫy hơi đang sai?
Dấu hiệu thường gặp là bẫy thổi hơi liên tục, hoàn toàn không xả, hoặc thiết bị ngập nước ngưng dù đã thay bẫy mới. Cần đối chiếu tư thế thân với catalog, kiểm tra mũi tên và ký hiệu TOP hoặc UP, rồi dùng thước thủy kiểm tra thân bẫy. Nếu sai, phải tháo ra lắp lại đúng tư thế.
