Van cổng bị rò rỉ: tìm đúng vị trí rò và cách khắc phục

Van cổng bị rò rỉ chỉ khắc phục dứt điểm được khi bạn biết chính xác nước hoặc hơi lọt ra từ đâu. Rò có thể ở ty van, mối ghép thân và nắp, mặt bích nối ống, hoặc rò bên trong giữa đĩa và đế van khi van đã đóng. Mỗi vị trí có nguyên nhân và cách xử lý riêng, và có những vị trí mà việc siết thêm chỉ làm hỏng nặng hơn. Bài này đi sâu vào việc chẩn đoán và sửa rò rỉ cho van cổng. Nếu bạn cần cái nhìn rộng về mọi loại lỗi, xem bài tổng hợp ở cuối trang.

Bước đầu: phân biệt rò ngoài và rò trong

Có hai kiểu rò hoàn toàn khác nhau.

• Rò ra ngoài (rò ngoại): lưu chất chảy hoặc phun ra khỏi thân van, thấy bằng mắt. Vị trí thường là ty, nắp, mặt bích.
• Rò bên trong (rò nội): van đã đóng hết hành trình nhưng lưu chất vẫn đi qua sang phía hạ lưu. Không thấy vết nước trên thân van, chỉ nhận ra qua dòng chảy phía sau, tiếng nước rít hoặc áp suất không giữ được.

Việc đầu tiên là lau khô van, rồi quan sát xem nước xuất hiện lại ở đâu. Với van đã bọc bảo ôn hoặc đặt trong hố, hãy lần theo vệt nước từ trên xuống. Vị trí cao nhất có nước thường là điểm rò thật.

Rò ở ty van và nắp van

Đây là vị trí rò gặp nhiều nhất vì ty vừa quay vừa chuyển động tịnh tiến qua tết chèn. Các bộ phận liên quan như tết chèn, gioăng nắp được mô tả đầy đủ trong bài về tết chèn, gioăng nắp và các chi tiết khác của van.

Nguyên nhân

• Tết chèn mòn do ma sát hoặc chai cứng do nhiệt, mất đàn hồi nên không còn ép sát ty.
• Ê-cu ép tết chèn bị lỏng sau nhiều chu kỳ đóng mở. Cũng có trường hợp ê-cu siết quá chặt, tết chèn bị ép nát và nhanh hỏng.
• Mặt ty bị xước hoặc rỗ do cặn, hạt rắn hoặc gỉ. Tết chèn mới lắp lên ty xước vẫn rò.
• Ty cong nhẹ, quay lệch tâm nên tết chèn bị mòn lệch một bên.
• Gioăng nắp bị lão hóa, hoặc bu lông nắp siết không đều.

Cách khắc phục

1. Siết ê-cu ép từng chút, luân phiên hai bên nếu ép bằng hai bu lông. Dừng ngay khi hết rỉ.
2. Nếu siết hết hành trình vẫn rỉ, tết chèn đã hết tác dụng. Thay bộ tết chèn mới đúng vật liệu: PTFE, graphite hoặc sợi tết tùy nhiệt độ và lưu chất.
3. Khi thay, làm sạch buồng chèn, kiểm tra bề mặt ty. Cắt các vòng tết vừa khít, xếp so le mối cắt giữa các vòng.
4. Với rò ở nắp: xả áp, tháo nắp, vệ sinh mặt ghép, thay gioăng nắp, rồi siết bu lông theo thứ tự chéo nhiều lượt.

Chỉ thay tết chèn khi van đã được cô lập và xả áp. Một số van ty nổi có cơ cấu chặn ngược (backseat), nhưng việc thay tết chèn khi van còn áp chỉ được làm theo hướng dẫn của hãng và quy trình an toàn của nhà máy.

Rò ở mặt bích nối ống

Rò ở vị trí này thường do khâu thi công, không phải do thân van. Gioăng mặt bích sai kích thước hoặc sai vật liệu, bu lông siết không đều, hai mặt bích không song song hoặc lệch tâm, ống bị kéo vào van bằng lực bu lông, đều có thể gây rò. Rung động đường ống lâu ngày cũng làm bu lông lỏng dần.

Cách xử lý đúng là xả áp, nới bu lông, kiểm tra độ đồng tâm và độ song song, vệ sinh mặt bích, thay gioăng mới và siết lại theo thứ tự chéo. Không dùng bu lông để kéo hai mặt bích lại gần nhau. Nếu lệch, hãy chỉnh giá đỡ hoặc đoạn ống. Quy trình đầy đủ nằm trong bài hướng dẫn lắp đặt van cổng.

Rò bên trong khi van đã đóng

Rò giữa đĩa và đế khiến van không còn chức năng cô lập. Với hệ thống cần sửa chữa phía sau van, đây là lỗi nguy hiểm vì người làm việc tưởng đã cách ly.

Nguyên nhân

• Cặn, mảnh gỉ, dị vật kẹt trong rãnh đế, không cho đĩa hạ hết.
• Bề mặt làm kín bị xước hoặc xói mòn do lưu chất có hạt rắn, hoặc do trước đây van bị mở hé kéo dài. Điều này giải thích vì sao người ta không khuyến khích dùng van cổng để điều tiết.
• Đĩa hoặc đế bị biến dạng do quá áp, quá nhiệt.
• Ty hoặc cơ cấu đóng không đủ hành trình, đĩa chưa xuống hết đế.
• Với van điện, giới hạn hành trình hoặc mô-men đặt sai nên bộ truyền động dừng sớm.

Cách khắc phục

• Mở van hết cỡ rồi đóng lại, nếu có thể xả hoặc súc đường ống để cuốn cặn.
• Không dùng thanh nối dài để vặn thêm khi tay quay đã chạm cuối. Lực thừa làm hỏng ty, đĩa và đế.
• Nếu còn rò, tháo van kiểm tra. Mòn nhẹ có thể mài lại bề mặt làm kín. Mòn sâu thì thay đĩa hoặc đế, hoặc thay cả van.
• Với van điện, chỉnh lại công tắc hành trình và công tắc mô-men theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Nguyên nhân gốc: vì sao van rò lặp lại

Nhiều trường hợp thay gioăng xong vài tuần lại rò. Khi đó nên tìm nguyên nhân gốc thay vì chỉ sửa triệu chứng.

• Vật liệu không hợp lưu chất: gioăng, tết chèn hoặc thân van bị ăn mòn, trương nở, chai cứng. Hãy tra vật liệu không hợp lưu chất trước khi chọn gioăng hoặc vật liệu van.
• Nhiệt độ và áp suất vượt giới hạn: vật liệu gioăng chịu nhiệt thấp sẽ nhanh chai. Áp suất vượt PN gây biến dạng và nứt.
• Búa nước và rung động: đóng mở quá nhanh tạo xung áp làm lỏng bu lông, phá gioăng.
• Lưu chất nhiều cặn: mài mòn bề mặt làm kín và ty. Cân nhắc lắp lọc phía trước.
• Bảo trì thiếu: không bôi trơn ty, không thao tác van ít dùng, không kiểm tra tết chèn.
• Chất lượng van: vật liệu không đúng thông số, gia công sai lệch, van không có chứng từ CO/CQ rõ ràng.

Quy trình xử lý rò rỉ an toàn

1. Đánh giá rủi ro: lưu chất là nước, hóa chất hay hơi nóng? Với hơi, hóa chất hoặc nhiệt độ cao, phải theo quy trình an toàn riêng của nhà máy.
2. Cô lập và xả áp: đóng van thượng lưu hoặc dừng bơm, xả áp phần ống chứa van. Không siết hay tháo bu lông khi còn áp.
3. Xác định vị trí rò theo bảng ở trên.
4. Xử lý đúng chi tiết hỏng và thay bằng chi tiết đúng chủng loại.
5. Thử lại: tăng áp từ từ, đóng mở van vài lần, quan sát các mối ghép và kiểm tra rò phía hạ lưu khi van đóng.

Các biện pháp tạm như bôi keo chống rò hoặc kẹp bịt chỉ để giữ hệ thống chạy cho đến lần dừng máy gần nhất, không nên coi là sửa chữa. Không hàn vá thân van bị nứt.

Khi nào phải thay van thay vì sửa

Hãy thay van khi thân hoặc nắp bị nứt, thủng; đế van ăn mòn sâu hoặc đĩa mòn không mài được; ty cong hoặc gãy mà thay ty không kinh tế; van đã sửa nhiều lần vẫn rò lại; hoặc vật liệu hiện tại không chịu được lưu chất. Khi đó, thay van mới thường rẻ hơn tổng chi phí sửa lặp lại và dừng hệ thống. Bạn có thể tính các hạng mục trong bài thay van mới.

Nếu rò do ăn mòn hoặc lưu chất đặc biệt, nên đổi vật liệu thay vì mua lại đúng loại cũ. Ví dụ, môi trường hóa chất nhẹ hoặc cần độ sạch có thể chọn van cổng inox. Hệ thống nước thông thường, cấp thoát nước, PCCC với áp suất vừa phải thường dùng van cổng gang. Cần đối chiếu mác vật liệu với lưu chất cụ thể trước khi chọn.

Mua van cổng thay thế tại Viva

Viva cung cấp van cổng chính hãng, đủ CO/CQ, nhiều kích thước và vật liệu. Khi đặt mua, bạn chỉ cần cung cấp DN, PN, lưu chất, nhiệt độ và kiểu kết nối để được tư vấn loại tương đương hoặc loại bền hơn. Nếu van của bạn còn gặp những lỗi khác ngoài rò rỉ, xem thêm bài tổng hợp các hỏng hóc khác của van cổng.

Câu hỏi thường gặp