Rò rỉ là sự cố phổ biến nhất ở van bướm, gây thất thoát lưu chất, mất áp, mất an toàn và làm van nhanh hỏng hơn. Rò rỉ có thể xảy ra ở 4 vị trí: qua đĩa van (van đóng mà vẫn chảy), tại trục, tại thân và tại mối nối mặt bích. Mỗi vị trí có nguyên nhân và cách xử lý khác nhau. Bài viết là hướng dẫn chuyên sâu cho từng trường hợp; nếu bạn cần cái nhìn tổng quan về các sự cố khác (kẹt, nặng, bộ điều khiển không quay), xem 5 lỗi thường gặp ở van bướm.
Chẩn đoán nhanh
| Vị trí rò | Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Qua đĩa van | Van đóng hết nhưng nước vẫn chảy qua | Gioăng mòn, chai, rách; đĩa bám cặn; van đóng chưa hết hành trình | Vệ sinh, chỉnh hành trình, thay gioăng |
| Tại trục (cổ van) | Nước rỉ ngay dưới tay gạt/bộ điều khiển | Phớt/O-ring trục mòn; trục xước; bạc trục mòn | Thay phớt, xử lý trục |
| Tại thân | Rỉ, thấm ở thân van | Nứt do va đập, quá áp, đóng băng; rỗ đúc; ăn mòn | Thường phải thay van |
| Tại mặt bích | Nước xì ở khe giữa mặt bích và thân van | Siết bu lông lệch/lỏng; lệch tâm; chêm gioăng thừa; mặt bích hỏng | Siết lại đối xứng, căn tâm, sửa lắp đặt |
Rò rỉ qua đĩa van
Nguyên nhân
- Gioăng làm kín hỏng, mòn: nguyên nhân phổ biến nhất – gioăng lão hóa, chai cứng, nứt, bị lưu chất ăn mòn hoặc trương nở do sai vật liệu. Tìm hiểu về gioăng làm kín van bướm.
- Đĩa van hư hỏng hoặc bám cặn, dị vật làm đĩa không ép kín vào gioăng.
- Van đóng chưa hết: tay gạt, hộp số hoặc bộ điều khiển chỉnh hành trình sai.
- Lắp đặt sai: lệch tâm, siết bu lông không đều làm gioăng bị ép lệch.
- Vận hành quá áp suất, nhiệt độ hoặc trục cong, kẹt.
Cách khắc phục
- Cô lập van, xả hết áp và lưu chất.
- Kiểm tra hành trình đóng: đĩa phải vuông góc với đường ống; chỉnh lại cam/hành trình của bộ điều khiển nếu cần.
- Tháo van, vệ sinh đĩa và gioăng, loại bỏ dị vật.
- Gioăng chai, nứt, rách: thay gioăng mới cùng kích thước và vật liệu phù hợp – làm theo hướng dẫn thay gioăng van bướm. Van gioăng đúc liền phải thay van.
- Đĩa cong, trục cong: sửa hoặc thay linh kiện.
Rò rỉ tại trục van
Nguyên nhân
- Phớt hoặc O-ring trục lão hóa, mòn, nứt.
- Bề mặt trục xước, ăn mòn khiến phớt không ôm kín.
- Bạc lót trục mòn làm trục rơ, lệch, ép phớt không đều.
- Siết cụm làm kín trục quá chặt hoặc quá lỏng (với van có đai ốc ép).
- Vật liệu phớt không tương thích lưu chất; cặn bám quanh trục; áp suất vượt giới hạn.
Cách khắc phục
- Van có đai ốc ép phớt: siết nhẹ từng chút, không siết quá lực.
- Vẫn rỉ: tháo cụm làm kín, thay phớt/O-ring đúng kích thước và vật liệu, bôi trơn nhẹ khi lắp.
- Trục xước nhẹ: đánh bóng bằng giấy nhám mịn; xước sâu, ăn mòn: thay trục. Bạc lót mòn: thay bạc.
Rò rỉ tại thân van
Nguyên nhân
- Nứt, vỡ do va đập khi vận chuyển, lắp đặt; quá áp; ứng suất nhiệt; lưu chất đóng băng.
- Rỗ xốp, khuyết tật đúc; ăn mòn nặng thủng thân.
- Với van nhiều mảnh: gioăng giữa các mảnh thân hỏng.
Cách xử lý
Rò ở thân cho thấy kết cấu van đã bị tổn hại – giải pháp an toàn nhất là thay van bướm mới đúng thông số. Hàn sửa (với thân kim loại nứt nhỏ, ở vị trí không chịu lực chính, phải kiểm tra PT/UT và thử áp lại) hoặc trám epoxy chỉ là giải pháp tạm thời, không dùng cho hệ thống áp cao hay lưu chất nguy hiểm. Khi thay van, làm theo hướng dẫn lắp đặt van bướm qua 7 bước. Để tránh lặp lại do ăn mòn, chọn lại vật liệu theo cách chọn vật liệu van bướm.
Rò rỉ tại mối nối mặt bích
Nguyên nhân
- Siết bu lông lỏng, quá chặt hoặc không đối xứng.
- Van lắp lệch tâm; đường ống không thẳng hàng, có ứng suất.
- Chêm thêm gioăng đệm vào van wafer có gioăng trùm; hoặc gioăng mặt bích (với van hai mặt bích) hỏng, sai vật liệu.
- Bề mặt mặt bích rỗ, móp, bám gỉ; bu lông gỉ, hỏng ren.
Cách khắc phục
- Xả áp, kiểm tra tâm van và độ thẳng hàng của ống; bổ sung giá đỡ nếu ống bị kéo lệch.
- Làm sạch mặt bích; mặt bích hỏng nặng cần gia công lại hoặc thay.
- Thay gioăng mặt bích nếu dùng; bỏ gioăng chêm thừa với van wafer.
- Siết lại bằng cờ lê lực theo thứ tự đối xứng, kiểm tra lại sau một thời gian vận hành.
Thao tác kết nối đúng cho từng kiểu van có trong bài cách kết nối van bướm với đường ống; nếu bạn chưa chắc van của mình là wafer, lug hay mặt bích, xem so sánh các loại van bướm wafer – lug – mặt bích.
Hậu quả nếu để rò rỉ kéo dài
- Điều khiển dòng chảy sai, gián đoạn quy trình sản xuất.
- Thất thoát lưu chất, tăng chi phí vận hành.
- Mất an toàn với hóa chất, khí độc; ảnh hưởng môi trường.
- Rò rỉ làm mòn đĩa, gioăng nhanh hơn, rút ngắn tuổi thọ van.
Phòng ngừa rò rỉ
- Chọn đúng vật liệu thân, đĩa, gioăng và áp suất định mức.
- Lắp đặt đúng kỹ thuật, siết bu lông đối xứng.
- Thực hiện bảo trì van bướm định kỳ: kiểm tra, vệ sinh, bôi trơn, thay gioăng khi lão hóa.
- Luôn xả áp hoàn toàn và dùng đồ bảo hộ trước khi sửa chữa.
Cần tư vấn xử lý rò rỉ hoặc tìm gioăng, van thay thế, liên hệ kỹ thuật Viva:
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
