Hướng dẫn chọn vật liệu van bướm: inox, gang hay nhựa để không bị ăn mòn?

Phần lớn sự cố van bướm như rò rỉ, kẹt cánh hay ăn mòn thủng thân không đến từ lỗi sản xuất, mà từ việc chọn vật liệu không hợp với môi chất. Một chiếc van thân gang lắp vào đường nước thải có axit sẽ bị ăn mòn rất nhanh; ngược lại, dùng toàn bộ van inox cho hệ thống tưới tiêu lại lãng phí ngân sách. Bài viết này giúp bạn chọn đúng vật liệu thân, đĩa và gioăng cho từng loại môi chất. Kiến thức nền về cấu tạo van bướm công nghiệp sẽ giúp bạn đọc bài dễ hơn.

Bộ phận nào của van bướm chịu ăn mòn?

Không phải toàn bộ van đều tiếp xúc với lưu chất. Hai bộ phận tiếp xúc trực tiếp (wetted parts) cần ưu tiên chọn vật liệu là:

• Đĩa van (Disc): nằm giữa dòng chảy, chịu áp lực, ma sát và ăn mòn.
• Gioăng làm kín (Seat): bao quanh lòng van, quyết định độ kín. Tìm hiểu thêm về gioăng làm kín van bướm.

Với van gioăng trùm (lót toàn bộ lòng van), thân van chủ yếu chịu lực và môi trường bên ngoài, nên có thể dùng vật liệu rẻ hơn nếu môi trường xung quanh không khắc nghiệt.

Van bướm thân gang

Đây là dòng phổ biến nhất nhờ giá rẻ và độ bền cơ học tốt. Cấu hình tiêu chuẩn: thân gang dẻo sơn epoxy, đĩa inox 304 (hoặc gang mạ), gioăng EPDM.

• Nên dùng: nước sạch, nước sinh hoạt, PCCC, nước lạnh chiller, khí nén ở nhiệt độ thường.
• Không nên dùng: nước biển, axit, kiềm đậm đặc – gang bị ăn mòn nhanh.

Xem các mẫu van bướm thân gang đang có sẵn.

Van bướm inox

Khi môi chất nóng hơn hoặc ăn mòn hơn, inox là lựa chọn an toàn. Van van bướm inox 304/316 thường đúc toàn thân inox.

• Inox 304 (CF8): chống gỉ tốt, dùng cho nước thải đã xử lý, nước nóng, hóa chất loãng, thực phẩm, đồ uống.
• Inox 316 (CF8M): có thêm molypden nên chống ăn mòn lỗ (pitting) tốt hơn; dùng cho nước biển, nước muối, hóa chất mạnh hơn.
• Inox 316L vi sinh: bề mặt đánh bóng, kết nối clamp hoặc hàn – dùng cho thực phẩm, dược phẩm, xem van bướm vi sinh.

Van inox có giá cao hơn van gang nhiều lần; để dự trù ngân sách, xem bảng giá van bướm inox, gang, nhựa.

Van bướm nhựa

Khi inox 316 vẫn bị ăn mòn bởi axit mạnh (HCl, H2SO4 đậm đặc…), van bướm nhựa là giải pháp kinh tế.

• Vật liệu: UPVC, CPVC, PPH, PVDF (PVDF chịu nhiệt và hóa chất tốt nhất).
• Ưu điểm: trơ với phần lớn hóa chất, không gỉ, nhẹ, giá thấp hơn inox 316.
• Hạn chế: áp lực thấp (thường PN10); UPVC chỉ nên dùng đến khoảng 60°C; dễ nứt nếu va đập hoặc siết bu lông quá lực.

Chọn gioăng làm kín (Seat)

• EPDM (đen): đàn hồi tốt, giá rẻ; dùng cho nước lạnh, nước nóng, nước thải, hóa chất nhẹ. Tuyệt đối tránh dầu, mỡ, xăng – EPDM sẽ trương nở.
• NBR (đen): chịu dầu, xăng, dầu diesel.
• PTFE – Teflon (trắng): trơ với hầu hết hóa chất, chịu nhiệt cao hơn, đạt yêu cầu thực phẩm; cứng hơn cao su nên mô-men đóng mở lớn hơn.

Gioăng sai vật liệu sẽ phồng, chai hoặc rách – nguyên nhân hàng đầu khiến van bướm bị rò rỉ.

Bảng tra nhanh vật liệu theo môi chất

Kết luận

• Nước sạch, PCCC: thân gang – gioăng EPDM là đủ và kinh tế nhất.
• Hóa chất, nước thải ăn mòn: inox 316 hoặc nhựa với gioăng PTFE – chi phí ban đầu cao hơn nhưng bền hơn nhiều.
• Môi trường có dầu: dùng NBR, không dùng EPDM.

Van nhựa và van gioăng PTFE cần lắp đặt cẩn thận, siết bu lông đúng lực – xem hướng dẫn lắp đặt van bướm chuẩn. Nếu chưa chắc về thành phần, nồng độ hóa chất, hãy gửi thông tin cho kỹ thuật Viva qua hotline/Zalo để được tra bảng chịu hóa chất trước khi đặt hàng, hoặc xem danh mục van bướm.