Van hồ bơi là các van lắp trên đường ống lọc tuần hoàn để đóng ngắt, đổi hướng và chặn nước chảy ngược. Phổ biến nhất là van bi, van bướm và van một chiều bằng nhựa PVC-U, vì nước hồ có clo hoặc muối làm nhiều kim loại bị ăn mòn nhanh. Chọn đúng loại van và đặt đúng vị trí giúp bảo trì bơm, bộ lọc hay máy sưởi mà không phải xả cạn hồ.
Bài này đi theo đường nước trong phòng máy hồ bơi: van nằm ở đâu, mỗi vị trí cần loại nào, vật liệu nào chịu được nước xử lý hóa chất, và lỗi lắp đặt nào hay gặp.
Van hồ bơi nằm ở đâu trong hệ thống lọc
Nước đi theo một vòng khép kín. Bơm hút nước từ miệng thu nước mặt (skimmer) và ống hút đáy, đẩy qua bộ lọc, rồi qua thiết bị gia nhiệt hoặc khử trùng nếu có, trước khi quay lại hồ qua các cửa cấp. Van được đặt ở những điểm cần tách một thiết bị ra khỏi vòng nước, hoặc cần chặn chiều dòng chảy.
| Vị trí trên đường ống | Van thường dùng | Nhiệm vụ |
|---|---|---|
| Đường hút trước bơm (skimmer, đáy hồ) | Van bi hoặc van bướm | Đóng nước để vệ sinh rổ lọc, tháo hoặc thay bơm |
| Đầu bộ lọc cát | Van đa hướng (multiport) hoặc bộ van bi | Chọn chế độ lọc, rửa ngược, xả và súc rửa |
| Sau bộ lọc, trên đường về hồ | Van bi hoặc van bướm | Cô lập máy sưởi, thiết bị khử trùng khi bảo trì |
| Nhánh qua máy sưởi, đường vòng (bypass) | Van bi 3 ngã hoặc hai van bi | Chia dòng nước qua hoặc không qua thiết bị |
| Sau máy sưởi, trước điểm châm hóa chất | Van một chiều | Không cho hóa chất đậm đặc chảy ngược vào máy sưởi và bộ lọc |
| Đường xả đáy, xả tràn | Van bi | Xả nước hồ, nước rửa lọc ra cống |
Bảng trên là cách bố trí thông dụng. Thiết kế cụ thể phụ thuộc loại bộ lọc, có máy sưởi hay không và quy mô hồ, nên cần đối chiếu với bản vẽ của nhà thầu. Cách đọc ký hiệu van trên sơ đồ xem ở bài đọc bản vẽ P&ID.
Các loại van hồ bơi và khi nào dùng
Van bi hồ bơi
Van bi là lựa chọn mặc định ở phòng máy hồ gia đình và hồ nhỏ. Thân gọn, đóng mở nhanh bằng một phần tư vòng tay gạt, và khi mở hết gần như không cản dòng. Nên chọn loại nối ren hoặc dán keo có đầu rời (true union), vì tháo van ra khỏi đường ống mà không cắt ống.
Van bi 2 ngã chỉ có hai việc: mở hoặc đóng. Van bi 3 ngã có thêm một cổng nên chia dòng sang hai nhánh hoặc trộn hai dòng thành một, ví dụ cho nước đi qua máy sưởi hoặc đi vòng qua nó.
Van bướm hồ bơi
Van bướm đáng cân nhắc khi ống lớn, như hồ công cộng, hồ khách sạn hoặc trạm bơm có đường kính hút vượt cỡ van bi nhựa thông thường. Van mỏng, nhẹ, kẹp giữa hai mặt bích nên tiết kiệm chỗ và rẻ hơn van bi cùng cỡ. Cánh van luôn nằm trong dòng chảy nên tổn thất áp lực lớn hơn van bi mở hết một chút.
Van cổng hồ bơi
Van cổng đóng mở bằng cách nâng hoặc hạ một cánh chắn vuông góc với dòng chảy, nên cần nhiều vòng quay tay và chiều cao lắp đặt. Mở hết thì dòng đi thẳng, ít tổn thất. Ở phòng máy hồ bơi hiện nay van cổng ít được chọn cho cỡ nhỏ vì van bi và van bướm thao tác nhanh hơn. Van cổng gặp ở trạm bơm cũ hoặc đường ống cấp nước bổ sung cỡ lớn, thường thân gang hoặc inox.
Van một chiều hồ bơi
Van một chiều chỉ cho nước đi một hướng và tự đóng khi dòng ngừng. Hai kiểu hay dùng là lò xo và lá lật. Kiểu lò xo lắp được nhiều tư thế và đóng nhanh. Kiểu lá lật ít cản dòng hơn nhưng nên lắp trên ống nằm ngang hoặc ống đứng có dòng đi lên.
Chỗ đáng đặt van một chiều nhất là sau máy sưởi, trước điểm châm clo hoặc axit. Khi bơm tắt, hóa chất đậm đặc không chảy ngược vào thiết bị và làm hỏng nó.
Vật liệu cho van hồ bơi trong nước có clo và muối
Nước hồ thường chứa clo hoặc brom để khử trùng, và hồ nước muối còn có thêm clorua. Môi trường này khắt khe với vật liệu hơn nhiều so với nước máy thông thường.
- PVC-U (nhựa cứng): lựa chọn chính cho thân van và ống. Không gỉ, nhẹ, dán keo kín. Nước hồ thấp hơn nhiều so với giới hạn nhiệt của PVC-U, nhưng bản thân nhựa lão hóa khi phơi nắng, nên đường ống ngoài trời cần sơn hoặc bọc che UV.
- Gioăng và đệm kín: EPDM và FKM (Viton) là hai vật liệu hay gặp ở van nhựa dùng cho nước xử lý hóa chất. Cần xem catalog của hãng xác nhận gioăng chịu được nồng độ clo thực tế của hồ.
- Inox: chỉ dùng cho phần cơ khí cần độ bền, như bu lông, trục, phụ kiện cạnh hồ. Trong nước nhiều clo hoặc nước muối nên chọn inox 316 thay vì 304, vì 304 dễ bị rỗ. Ngay cả 316 cũng có thể rỗ ở nước muối, nên chi tiết ngâm liên tục vẫn nên ưu tiên nhựa. Tham khảo thêm vật liệu inox.
- Đồng thau: không nên đặt trong dòng nước hồ có clo hoặc pH thấp, vì kẽm bị hòa tan khỏi hợp kim làm van giòn và rò.
Khi nối nhựa với kim loại bằng ren, cần băng keo ren Teflon (PTFE) và siết vừa tay, vì siết quá mạnh dễ nứt phần ren nhựa.
Cùng bài toán chống ăn mòn nhưng ở môi trường khắc nghiệt hơn, xem van hàng hải dùng trên tàu biển. Nước thải sau khi rửa lọc hồ bơi đi vào mạng thoát nước, nơi dùng các loại van nước thải. Hồ trong tòa nhà dân cư còn gắn với hệ thống cấp thoát nước chung cư.
Lỗi lắp đặt thường gặp ở phòng máy hồ bơi
- Để bơm chạy khi cả van hút và van đẩy đang đóng: nước trong bơm nóng lên và có thể hỏng phớt cơ khí. Đóng van chỉ khi bơm đã tắt.
- Lắp van một chiều ngược chiều mũi tên in trên thân, nước không chảy được.
- Đặt van ở chỗ khuất hoặc sát tường, không đủ chỗ thao tác và tháo thay.
- Đóng mở van quá nhanh trên đường ống dài, gây búa nước. Nên đóng từ từ, nhất là van ở phía đẩy.
- Dùng van đồng thau hoặc gang không sơn phủ cho đường nước hồ đã xử lý hóa chất, vài mùa sau bị ăn mòn.
Các loại van trên thuộc nhóm van theo ngành ứng dụng, nơi tổng hợp điều kiện vận hành và cách chọn van cho từng ngành.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp về van hồ bơi
Van hồ bơi là gì?
Van hồ bơi là các van lắp trên hệ thống lọc tuần hoàn của hồ, làm nhiệm vụ đóng ngắt, đổi hướng và chặn nước chảy ngược. Loại thường gặp là van bi, van bướm, van cổng và van một chiều, thân thường bằng nhựa PVC-U.
Hồ bơi nên dùng van bi hay van bướm?
Hồ gia đình và ống nhỏ nên dùng van bi nhựa vì gọn, đóng mở nhanh và kín. Hồ công cộng có ống lớn nên dùng van bướm vì nhẹ, rẻ hơn van bi cùng cỡ và kẹp giữa hai mặt bích. Van bướm cản dòng nhiều hơn van bi mở hết một chút.
Van hồ bơi nên làm bằng vật liệu gì?
Ưu tiên PVC-U cho thân van vì không gỉ và chịu được nước xử lý hóa chất. Gioăng thường là EPDM hoặc FKM, cần đối chiếu catalog. Nếu dùng inox trong nước nhiều clo hoặc nước muối, chọn 316 thay vì 304. Tránh đồng thau ở dòng nước hồ.
Van đa hướng (multiport) trên bộ lọc cát dùng để làm gì?
Van đa hướng là một van có nhiều vị trí gạt, thay cho cả cụm van bi. Các vị trí thường có là lọc, rửa ngược, súc rửa, xả và đóng. Nó đổi hướng nước qua lớp cát để lọc hoặc để rửa sạch lớp cát. Tên và số vị trí khác nhau theo hãng.
Van một chiều hồ bơi lắp ở đâu?
Vị trí thường dùng là sau máy sưởi và trước điểm châm hóa chất, để hóa chất đậm đặc không chảy ngược vào thiết bị khi bơm tắt. Lắp đúng chiều mũi tên trên thân van. Kiểu lò xo lắp được nhiều tư thế, kiểu lá lật nên lắp trên ống nằm ngang.
Các loại van sử dụng trong hệ thống lọc nước hồ bơi