Trên bản vẽ P&ID, van bi được vẽ bằng ký hiệu thay vì hình ảnh thật. Ký hiệu cơ bản là hai hình tam giác chạm đỉnh vào nhau, có vòng tròn ở giữa để phân biệt với van cổng hay van cầu. Các chi tiết thêm vào ký hiệu cho biết số ngã, kiểu điều khiển, trạng thái thường đóng hay thường mở và kiểu kết nối. Nếu mới làm quen, hãy xem trước hướng dẫn cách đọc bản vẽ P&ID.
Ký hiệu van bi trên sơ đồ đường ống P&ID
Sơ đồ đường ống và thiết bị đo (P&ID) là bản vẽ thể hiện vị trí của đường ống, van, bình chứa, thiết bị đo và cách chúng nối với nhau. Bản vẽ này cho biết chức năng của từng thành phần trong hệ thống.
P&ID không vẽ hình ảnh thực mà dùng ký hiệu quy ước. Mỗi loại van có một biểu tượng riêng, và van bi cũng có nhiều biến thể tùy số ngã, kiểu điều khiển và kiểu nối. Mỗi công ty hoặc dự án có thể dùng tiêu chuẩn ký hiệu hơi khác nhau, nên luôn đối chiếu với bảng chú giải (legend) kèm bản vẽ.
Các ký hiệu van bi thường gặp
Ký hiệu van bi 2 ngã
Van bi 2 ngã được vẽ bằng hai hình tam giác hướng đỉnh vào nhau, ở giữa có một vòng tròn rỗng thể hiện quả bi. Hướng dòng chảy, khi cần thể hiện, được chỉ bằng mũi tên đặt ở phía đầu vào.
Ký hiệu van bi 3 ngã, 4 ngã (dạng L và T)
Số hình tam giác tương ứng với số cổng: van bi 3 ngã có 3 tam giác, van 4 ngã có 4 tam giác. Kiểu thông của bi được thể hiện bằng chữ L hoặc chữ T nằm trong vòng tròn:
- Dạng L: lỗ bi hình chữ L, dòng chảy đổi hướng giữa hai trong ba cổng, dùng để chuyển dòng.
- Dạng T: lỗ bi hình chữ T, có thể nối cả ba cổng để trộn hoặc chia dòng, hoặc nối hai cổng tùy vị trí bi.
Hướng dòng chảy vẫn được thể hiện bằng mũi tên cạnh ký hiệu.
Ký hiệu van bi theo kiểu điều khiển
Van bi vận hành bằng tay, bằng điện, bằng khí nén hoặc thủy lực sẽ có phần ký hiệu cơ cấu chấp hành vẽ phía trên thân van. Muốn hiểu thêm vì sao hai loại van tự động hay bị nhầm lẫn khi đọc bản vẽ, xem bài phân biệt van bi điện và van điện từ.
| Kiểu điều khiển | Tên gọi trên bản vẽ (tiếng Anh) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tay gạt, tay quay | Manually Operated | Ký hiệu cơ cấu vận hành tay, thường là thanh T hoặc tay quay |
| Khí nén loại màng | Pneumatic Actuator (Diaphragm Type) | Cơ cấu màng, thường vẽ dạng vòm hoặc hộp màng |
| Khí nén loại piston | Pneumatic Actuator (Rotary Piston Type) | Cơ cấu piston quay, thường vẽ dạng hình chữ nhật hoặc xi lanh |
| Điện | Electric Actuator | Thường có ký hiệu động cơ M, ứng với van bi điện |
| Thủy lực | Hydraulic Actuator | Cơ cấu chấp hành dùng dầu thủy lực |
Phổ biến nhất trong công nghiệp là van bi khí nén và van bi điện, đều thường kèm solenoid, công tắc hành trình hoặc bộ định vị trên bản vẽ chi tiết.
Ký hiệu thường đóng, thường mở và giữ vị trí cuối
Trạng thái thông thường áp dụng cho van tự động (điện, khí nén…). Đó là vị trí van tự về khi mất năng lượng cấp vào hoặc khi có sự cố. Có ba trạng thái:
| Trạng thái | Ý nghĩa | Cách thể hiện (theo bản vẽ gốc) |
|---|---|---|
| Thường đóng (NC, Fail Closed) | Mất điện hoặc mất khí thì van đóng | Mũi tên hướng vào quả bi ở tâm |
| Thường mở (NO, Fail Open) | Mất điện hoặc mất khí thì van mở | Mũi tên hướng ra ngoài |
| Giữ vị trí cuối (Fail Last) | Mất năng lượng thì van giữ nguyên vị trí cuối cùng | Mũi tên hai chiều |
Ký hiệu van bi theo kiểu kết nối
Phần đầu nối được vẽ thêm ở hai bên ký hiệu để cho biết van nối với ống theo kiểu nào. Chi tiết từng kiểu xem trong bài các kiểu kết nối của van bi.
| Kiểu kết nối | Cách thể hiện trên ký hiệu |
|---|---|
| Nối bích | Một vạch thẳng đặt vuông góc với thân ở mỗi đầu |
| Nối ren | Vòng tròn rỗng ở hai bên |
| Hàn đối đầu (butt weld) | Hình vuông đặc (đen) ở hai bên |
| Hàn lồng (socket weld) | Hình vuông rỗng ở hai bên |
Đọc ký hiệu kèm thông số kỹ thuật
Ký hiệu chỉ cho biết loại van. Kích thước, vật liệu, cấp áp và tag number được ghi bên cạnh hoặc trong danh mục thiết bị (valve list). Để đối chiếu với catalogue khi mua, bạn cần đọc thêm các thông số kỹ thuật van bi như DN, PN, vật liệu và kiểu nối. Với van loại khác, tham khảo ký hiệu các loại van công nghiệp.
Kết luận
Đọc đúng ký hiệu giúp kỹ sư và nhà thầu chọn đúng loại van từ bản vẽ: số ngã, kiểu điều khiển, thường đóng hay thường mở, kiểu nối. Khi bản vẽ không rõ, hãy dựa vào chú giải và danh mục thiết bị đi kèm.
Nếu bạn có bản vẽ P&ID và cần chọn đúng van bi theo ký hiệu trên bản vẽ, hãy gửi thông tin để Viva hỗ trợ bóc tách và tư vấn.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Ký hiệu van bi 2 ngã trên bản vẽ P&ID trông thế nào?
Là hai tam giác chạm đỉnh vào nhau, có vòng tròn ở giữa thể hiện quả bi. Mũi tên bên cạnh chỉ hướng dòng chảy nếu cần.
Phân biệt van bi 3 ngã L và T trên bản vẽ ra sao?
Chữ L hoặc T được vẽ trong vòng tròn của ký hiệu. L dùng để đổi hướng giữa các cổng, T có thể trộn hoặc chia dòng giữa cả ba cổng.
Thường đóng và thường mở khác nhau thế nào trên ký hiệu?
Thường đóng là van tự đóng khi mất điện hoặc mất khí, ký hiệu mũi tên hướng vào bi. Thường mở thì ngược lại, mũi tên hướng ra ngoài.
Ký hiệu van bi nối ren và nối bích khác nhau chỗ nào?
Nối ren vẽ vòng tròn rỗng ở hai đầu, còn nối bích vẽ một vạch thẳng vuông góc với thân ở mỗi đầu.
Mỗi bản vẽ có dùng cùng một bộ ký hiệu không?
Không hẳn. Ký hiệu có thể khác theo tiêu chuẩn (ISO, ISA, tiêu chuẩn riêng của dự án), nên luôn xem bảng chú giải đi kèm bản vẽ.
Bài viết ý nghĩa