Gioăng van bi là chi tiết làm kín giữa bi, thân và trục của van bi, giúp van đóng kín và không rò rỉ ra ngoài. Vật liệu gioăng thường dùng là PTFE, RPTFE, EPDM, NBR, Viton và silicon. Mỗi loại hợp với một môi chất và dải nhiệt độ riêng.
Gioăng van bi là gì
Gioăng làm kín là một trong những đặc điểm kỹ thuật van bi quyết định nhiệt độ, áp suất và môi chất van làm việc được. Nhà sản xuất chọn vật liệu gioăng theo từng nhóm sản phẩm. Một loại gioăng không thể phù hợp với mọi môi trường nên van bi có nhiều lựa chọn vật liệu.
Các vị trí làm kín trên van bi
- Ghế bi (seat): làm kín giữa bi và thân, quyết định độ kín khi van đóng.
- Gioăng thân (body seal): làm kín chỗ nối giữa thân van và đầu nối.
- Làm kín trục (stem packing hoặc O-ring): ngăn lưu chất rò ra theo trục xoay.
Nếu thiếu gioăng, van vẫn đóng mở được nhưng lưu chất sẽ rò khi van đóng hoàn toàn. Gioăng cũng ảnh hưởng đến mô men xoắn và tuổi thọ van.
Khi gioăng hỏng, van bi rò qua bi hoặc rò ra ngoài thân. Bạn có thể xem thêm nguyên nhân và cách xử lý lỗi rò rỉ van bi trong bài riêng.
Bảng vật liệu gioăng van bi
Nhiệt độ trong bảng chỉ để tham khảo. Đối chiếu catalogue hãng, vì nhiệt độ thực tế còn phụ thuộc áp suất và thân van.
| Vật liệu | Nhiệt độ tham khảo | Môi chất phù hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| PTFE (Teflon) | -20 đến +180 °C | Hóa chất, nước, hơi, khí | Chống ăn mòn rất tốt, ít đàn hồi |
| RPTFE (PTFE gia cường) | -20 đến +200 °C | Hóa chất, hơi, áp suất cao hơn | Chịu áp và mài mòn tốt hơn PTFE |
| EPDM | -30 đến +120 °C | Nước, nước nóng, kiềm loãng | Không dùng cho dầu, xăng |
| NBR | -20 đến +100 °C | Dầu, xăng, khí | Không hợp ozone, axit mạnh |
| Viton (FKM) | -20 đến +200 °C | Dầu, dung môi, hóa chất, nhiệt cao | Giá cao hơn NBR, EPDM |
| Silicon | -40 đến +200 °C | Thực phẩm, đồ uống, y tế | Mềm, kém chịu mài mòn |
Phân loại gioăng làm kín trên van bi
Gioăng PTFE (Teflon)
PTFE (Teflon) nổi tiếng với khả năng chống ăn mòn, nên rất hợp với van bi inox trong hóa chất. Vật liệu chịu nhiệt khoảng 180–200 °C, vì vậy van bi inox còn dùng cho hơi. Có thể dùng RPTFE (PTFE gia cường sợi thủy tinh hoặc carbon) khi áp suất cao hơn.
Gioăng EPDM
Cao su EPDM bền với nước, nước nóng và hơi nước nhiệt độ thấp, giá hợp lý. Gioăng này thường dùng trên van bi nhựa cho hệ thống nước nhiệt độ thường. EPDM không tương thích với dầu, xăng và dung môi gốc dầu.
Gioăng silicon
Silicon đàn hồi cao, vệ sinh an toàn và không ảnh hưởng đến dòng chảy, nên dùng cho thực phẩm, đồ uống và y tế. Silicon mềm nên không phù hợp với môi trường mài mòn.
Gioăng NBR và Viton
NBR là cao su chịu dầu, dùng cho dầu, xăng và khí. Với dầu, dung môi hoặc nhiệt độ cao hơn, Viton (FKM) là lựa chọn bền hơn nhưng giá cao hơn.
Cách chọn gioăng van bi
Hãy xác định môi chất, nhiệt độ và áp suất trước, sau đó chọn vật liệu gioăng tương thích với vật liệu thân và bi. Sau cùng mới kiểm tra kích thước. Một số gợi ý:
- Nước: EPDM, PTFE hoặc silicon.
- Dầu, xăng: NBR hoặc Viton.
- Thực phẩm, y tế: silicon hoặc PTFE đạt yêu cầu.
- Hóa chất, hơi: PTFE hoặc RPTFE.
Với hệ thống áp suất thấp hoặc kín, như van bi chân không, cần gioăng kín khí và vật liệu ít thoát khí. Hãy đối chiếu với nhà sản xuất.
Cách thay gioăng van bi
- Chuẩn bị gioăng mới đúng vật liệu và kích thước, cờ lê, tua vít.
- Cô lập, xả áp và dừng hệ thống, sau đó tháo van ra khỏi đường ống.
- Tháo rời thân van, lấy gioăng cũ ra.
- Làm sạch bề mặt thân, kiểm tra bi và ghế, đặt gioăng mới đúng vị trí.
- Lắp lại các bộ phận, siết đều tay rồi thử áp trước khi đưa vào vận hành.
Khi lắp trở lại đường ống, bạn nên lắp lại van bi đúng kỹ thuật theo hướng dẫn riêng, đúng chiều dòng chảy và đúng lực siết.
Kết luận
Chọn gioăng theo môi chất và nhiệt độ: PTFE và RPTFE cho hóa chất và nhiệt độ cao, EPDM cho nước, NBR và Viton cho dầu, silicon cho thực phẩm. Khi gioăng hỏng, thay đúng vật liệu để van giữ được độ kín.
Nếu không chắc nên chọn gioăng nào cho hệ thống, hãy liên hệ Viva để được tư vấn theo môi chất và nhiệt độ cụ thể.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Gioăng van bi nào chịu nhiệt cao nhất?
Trong các loại phổ biến, RPTFE, Viton và silicon chịu khoảng 200 °C. Giá trị chỉ để tham khảo và phụ thuộc áp suất, nên cần đối chiếu catalogue hãng.
Gioăng EPDM có dùng cho dầu được không?
Không. EPDM không tương thích với dầu, xăng và dung môi. Hãy chọn NBR hoặc Viton.
Van bi inox nên dùng gioăng gì?
Phổ biến nhất là PTFE hoặc RPTFE cho hóa chất và nhiệt độ cao. Với thực phẩm có thể dùng silicon.
Khi nào cần thay gioăng van bi?
Khi van rò qua bi lúc đóng, rò ra theo trục hoặc ở mối nối thân, hoặc khi gioăng bị chai cứng, nứt, mòn.
