So sánh van cổng và van bướm cho thấy hai loại van này làm hai việc khác nhau. Van cổng mở hết thì dòng chảy gần như không bị cản, hợp với đường ống chỉ cần đóng hoặc mở hẳn. Van bướm nhỏ, nhẹ, đóng mở nhanh bằng cách xoay một phần tư vòng, hợp với chỗ chật và cần chỉnh dòng. Bài này đặt hai loại cạnh nhau theo từng tiêu chí để bạn chọn nhanh.
Bảng so sánh van cổng và van bướm
| Tiêu chí | Van cổng | Van bướm |
|---|---|---|
| Chức năng chính | Đóng hoặc mở hoàn toàn (on/off) | Đóng mở và điều tiết ở mức vừa phải |
| Chuyển động | Đĩa nâng lên hạ xuống, cần nhiều vòng quay tay | Đĩa xoay 90 độ quanh trục |
| Tốc độ đóng mở | Chậm | Nhanh |
| Tổn thất áp khi mở hết | Rất thấp, dòng đi thẳng | Thấp, nhưng cao hơn van cổng vì đĩa vẫn nằm trong dòng chảy |
| Điều tiết lưu lượng | Không nên dùng | Dùng được, nhất là loại thiết kế cho điều tiết |
| Kích thước, trọng lượng | Cao, nặng, nhất là ty nổi cỡ lớn | Mỏng, nhẹ |
| Giá (cùng DN) | Thường cao hơn khi cỡ lớn | Thường thấp hơn khi cỡ lớn |
| Chịu áp và nhiệt | Có nhiều dòng thép đúc cho áp và nhiệt cao | Bản tiêu chuẩn hợp áp thấp đến trung bình |
Tổn thất áp: van cổng có lợi thế khi mở hết
Khi đĩa van cổng được kéo hẳn vào phần nắp, lòng van thông suốt như một đoạn ống. Dòng chảy ít bị xáo trộn nên sụt áp rất nhỏ. Điều này quan trọng với đường ống dài, trạm bơm công suất lớn hoặc mạng cấp nước cần giữ áp cuối nguồn.
Van bướm có đĩa nằm giữa lòng ống ngay cả khi mở hết. Mức sụt áp không lớn với nhiều hệ thống nước, nhưng vẫn cao hơn van cổng cùng DN. Nếu bơm đã sát công suất, phần chênh này cần được tính trước, không nên bỏ qua.
Không gian và trọng lượng: van bướm gọn hơn
Van bướm có thân mỏng, chiều dài mặt-mặt ngắn, nặng ít hơn nhiều ở các cỡ DN lớn. Điều này giúp việc treo đỡ ống, vận chuyển và lắp ở phòng bơm chật dễ hơn. Van cổng ty nổi cần thêm chiều cao để ty nâng lên khi mở. Muốn tiết kiệm chiều cao, người ta dùng van cổng ty chìm, nhưng loại này khó nhìn trạng thái đóng mở hơn.
Tốc độ đóng mở và điều tiết
Van bướm chỉ cần xoay một phần tư vòng là đóng hoặc mở xong. Vì vậy loại này hay dùng cho tuyến cần thao tác thường xuyên hoặc lắp bộ truyền động tự động. Van cổng phải quay nhiều vòng nên chậm hơn. Cũng nhờ chậm, nó ít gây búa nước hơn so với đóng đột ngột.
Về điều tiết, hai loại khác nhau rõ rệt. Mở hé van cổng làm dòng chảy xiết qua khe nhỏ, gây rung và bào mòn đĩa lẫn đế. Van bướm chịu được việc mở một phần tốt hơn, nhưng cần chọn đúng loại và vẫn tránh vùng mở rất nhỏ. Khi cần điều tiết chính xác, van cầu hoặc van điều khiển chuyên dụng vẫn là lựa chọn phù hợp hơn.
Độ kín, áp suất và lưu chất
Van cổng thân thép với đế kim loại hoặc đế đàn hồi có nhiều dải áp suất và nhiệt độ, thường dùng cho hơi, dầu nóng và đường ống áp cao. Van bướm tâm đồng, tâm lệch và tâm lệch kép có mức chịu áp khác nhau. Loại tâm đồng có lớp lót cao su rất phổ biến cho nước sạch và áp thấp, còn dòng tâm lệch dùng cho áp và nhiệt cao hơn.
Với lưu chất có cặn hoặc bùn, cả hai loại thông thường đều có rủi ro. Cặn kẹt ở rãnh đáy van cổng làm đĩa không đóng kín. Cặn bám đĩa và đế van bướm làm rò. Với bùn đặc, nên xem xét van cổng dao, không dùng van cổng nêm thông thường.
Giá: so cùng DN và cùng điều kiện
Giá thay đổi theo DN, vật liệu, thương hiệu và bộ truyền động. Ở các cỡ lớn, van bướm thường nhẹ và rẻ hơn van cổng vì ít vật liệu. Ở cỡ nhỏ, chênh lệch không còn rõ. Đừng chỉ so giá van, hãy tính cả mặt bích, gioăng, nhân công, chi phí tay quay hoặc bộ điện. Với van cổng, bạn xem bảng giá trong phần mua hàng bên dưới.
Ví dụ thực tế theo công trình
- Trạm bơm cấp nước đô thị, ống DN300 trở lên: van bướm thường được chọn ở các nhánh phụ vì nhẹ và gọn. Van cổng được giữ lại ở tuyến chính cần sụt áp thấp và ít thao tác.
- Hệ thống làm mát tòa nhà (HVAC): van bướm có tay gạt hoặc bộ điện rất phổ biến vì cần đóng mở nhanh, ống chạy sát trần, không gian chật.
- Đường hơi trong nhà máy: van cổng thép đúc thường phù hợp hơn vì chịu nhiệt tốt, kín khi đóng và ít phải thao tác.
- Nước thải có cặn: cả hai đều cần chọn kỹ. Nhiều công trình dùng van bướm lót cao su cho nước thải đã lọc rác, còn bùn đặc dùng van cổng dao.
Sai lầm hay gặp khi chọn giữa hai loại
Sai lầm đầu tiên là chọn van cổng để chỉnh lưu lượng vì tưởng mở hé là đủ. Van sẽ rung, đĩa và đế mòn nhanh, cuối cùng đóng không kín. Sai lầm thứ hai là chọn van bướm lót cao su cho lưu chất nóng hoặc có hóa chất mà lớp lót không chịu được. Sai lầm thứ ba là bỏ qua khoảng trống quanh van. Van bướm cỡ lớn cần chỗ để đĩa quay khi mở, còn van cổng ty nổi cần chiều cao cho ty. Hãy kiểm tra cả hai điểm này trên bản vẽ trước khi đặt hàng.
Chọn loại nào cho hệ thống của bạn
Chọn van cổng khi
- Cần tổn thất áp nhỏ nhất và van thường ở một trạng thái, hoặc ít đóng mở.
- Đường ống áp cao hoặc nhiệt độ cao, như hơi nóng và dầu nóng.
- Cần cách ly đoạn ống lâu dài, ví dụ van chặn trên tuyến cấp nước chính, PCCC theo thiết kế.
Chọn van bướm khi
- Không gian lắp hẹp, cần thiết bị nhẹ.
- Đóng mở thường xuyên hoặc cần tự động hóa nhanh.
- Ống cỡ lớn, cần cân đối ngân sách, lưu chất sạch như nước, khí.
Nếu cần liệt kê đầy đủ điều kiện để quyết định, xem phần cách chọn van cổng theo lưu chất, áp suất và nhiệt độ. Về lĩnh vực sử dụng, ứng dụng của van cổng trong từng ngành cho thấy loại nào đang được dùng phổ biến.
Nếu bạn đang cân nhắc thêm một lựa chọn thứ ba, hãy đọc so sánh van cổng với van cầu để biết khi nào cần van điều tiết.
Mua van cổng, van bướm chính hãng tại Viva
Viva cung cấp cả hai dòng van, hàng chính hãng, đủ CO, CQ. Bạn có thể xem van cổng và van bướm theo từng danh mục để chọn kích thước, vật liệu. Giá van cổng từng cỡ có trong bảng giá van cổng. Gửi cho Viva lưu chất, áp suất và DN, đội kỹ thuật sẽ gợi ý loại hợp lý.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Van bướm có thay thế hoàn toàn được van cổng không?
Không hoàn toàn. Van bướm hợp chỗ chật, đóng mở nhanh, cỡ lớn. Với áp và nhiệt cao hoặc khi cần tổn thất áp nhỏ nhất, van cổng vẫn phù hợp hơn.
Đường ống PCCC nên dùng van cổng hay van bướm?
Cả hai đều có thể dùng nếu là loại phù hợp thiết kế PCCC và có chỉ báo trạng thái. Van cổng ty nổi dễ nhìn trạng thái, van bướm gọn hơn. Hãy theo hồ sơ thiết kế được duyệt.
Van bướm có điều tiết được lưu lượng không?
Có, nhưng ở mức vừa phải và cần chọn đúng loại. Nên tránh để van mở rất nhỏ vì đĩa và đế dễ mòn.
Cùng DN thì van nào nhẹ hơn?
Van bướm nhẹ hơn rõ rệt, nhất là từ cỡ trung bình trở lên, vì thân mỏng và ít vật liệu hơn van cổng.
