Cách nhanh nhất để biết van cổng đóng hay mở là nhìn ty van. Với van ty nổi, ty nhô cao lên trên tay quay là van mở, ty thụt xuống thấp là van đóng. Với van ty chìm, ty không di chuyển nên cần dựa vào chỉ báo vị trí hoặc đếm số vòng quay tay quay. Chiều quay chung cho mọi loại: quay theo chiều kim đồng hồ là đóng, quay ngược chiều kim đồng hồ là mở. Dưới đây là cách nhận biết cho từng loại van cổng.
Vì sao cần biết van cổng đang đóng hay mở
Van cổng chỉ có hai trạng thái làm việc là mở hoàn toàn và đóng hoàn toàn. Tay quay xoay nhiều vòng và không có kim chỉ như đồng hồ, nên nhìn từ xa rất khó biết van đang ở đâu. Nhầm trạng thái có thể gây hậu quả ngay:
- Tưởng van đã đóng, tháo thiết bị phía sau thì nước hoặc hơi xả ra ngoài.
- Tưởng van đã mở, đóng máy bơm vào đường ống đang bị chặn, gây quá áp hoặc cháy bơm.
- Van ở cuối tuyến PCCC bị đóng nhầm mà không ai biết, đến khi cần dùng mới phát hiện.
Với van mới lắp, bạn cũng cần xác nhận hành trình đúng ngay lần chạy thử đầu tiên. Xem thêm quy trình trong bài lắp đặt van cổng.
Quy tắc quay tay quay: theo chiều kim đồng hồ là đóng
Hầu hết van cổng dùng ren phải. Khi nhìn từ trên xuống tay quay:
- Quay theo chiều kim đồng hồ: đĩa hạ xuống, van đóng.
- Quay ngược chiều kim đồng hồ: đĩa nâng lên, van mở.
Trên tay quay thường có mũi tên và chữ OPEN hoặc SHUT. Nếu ghi chú này mờ, hãy dựa theo quy tắc ở trên. Với van tay quay, không dùng cần hoặc ống nối dài để siết thêm khi van đã chạm đáy, vì làm hỏng đế và ty.
Nhận biết van cổng ty nổi
Với ty nổi và ty chìm, khác biệt lớn nhất là chuyển động của ty. Ở van cổng ty nổi, ty ren đi lên xuống cùng với đĩa nên bạn nhìn thấy trực tiếp.
- Ty nhô cao phía trên tay quay: van đang mở. Ty càng cao, van càng mở rộng.
- Ty thụt xuống thấp, gần như không còn thấy phần ren: van đang đóng.
- Ty ở lưng chừng: van mở một phần, thường là tình trạng không mong muốn đối với van cổng.
Loại này thường dùng cho PCCC và đường ống lộ thiên, vì người vận hành đứng xa vẫn thấy ngay trạng thái van. Điểm cần lưu ý là ty nổi cần không gian phía trên bằng chiều cao ty khi mở hết.
Nhận biết van cổng ty chìm
Với van ty chìm, ty chỉ quay tại chỗ, còn đĩa chạy lên xuống bên trong thân nhờ ren ở đầu dưới ty. Vì vậy nhìn bên ngoài sẽ không thấy sự khác biệt giữa mở và đóng. Bạn có ba cách:
- Xem chỉ báo vị trí. Nhiều van ty chìm có kim chỉ hoặc thước báo gắn trên nắp hoặc trên bộ đầu van. Đây là cách chính xác và nhanh nhất.
- Đếm vòng quay. Mỗi van có số vòng quay từ đóng sang mở gần như cố định. Ghi số vòng này lên nhãn gắn ở thân van, khi quay chỉ cần đếm.
- Quay thử đến hết hành trình. Quay ngược chiều kim đồng hồ đến khi tay quay chặt lại là van đã mở hết. Quay theo chiều kim đồng hồ đến khi chặt lại là van đã đóng. Chỉ nên làm khi được phép thao tác van, vì quay thử có thể thay đổi dòng chảy đang vận hành.
Van ty chìm thường dùng trong hố van, lắp ngầm hoặc nơi hẹp. Tại các vị trí này, đầu van thường có mũ vuông cho chìa khóa T. Khi đó chỉ báo hoặc đếm số vòng là cách duy nhất để biết trạng thái.
Nhận biết bằng ký hiệu và nhãn trên van
Ngoài hình dạng ty, bạn nên dùng nhãn và ký hiệu trên thân van. Mũi tên chiều quay và dòng chữ OPEN, CLOSE trên tay quay cho biết hướng thao tác. Chi tiết về các ký hiệu này có trong bài ký hiệu đóng mở của van nước.
Với van cần giữ ở một trạng thái cố định, như van thường mở trên đường cấp hoặc thường đóng trên đường xả đáy, hãy gắn thẻ ghi rõ "thường mở" hoặc "thường đóng" cạnh van. Cách này đơn giản và hiệu quả hơn nhiều so với việc nhớ trong đầu.
Nhận biết bằng tín hiệu điện
Với van điều khiển bằng bộ truyền động điện, trạng thái được báo bằng tín hiệu:
- Công tắc hành trình (limit switch): gửi tín hiệu khi van chạm vị trí mở hoặc đóng hoàn toàn, thường nối về tủ điều khiển hoặc PLC.
- Đèn hoặc màn hình trên bộ truyền động: hiển thị phần trăm hành trình hoặc đèn mở, đóng.
- Cảm biến vị trí: cho tín hiệu liên tục (ví dụ dòng 4-20 mA) để biết van mở bao nhiêu phần trăm.
Nếu hệ thống cần giám sát từ xa, hãy chọn van cổng tín hiệu điện có sẵn công tắc báo vị trí. Tham khảo bảng giá van cổng tín hiệu điện để dự trù chi phí. Khi mất điện, bộ truyền động vẫn có tay quay dự phòng để chuyển van thủ công, nên vẫn cần biết cách nhận biết chiều quay.
Những cách nhận biết không đáng tin
Một số người kiểm tra bằng cách nghe tiếng nước hoặc sờ đường ống. Cách này chỉ dùng tham khảo vì không loại trừ được trường hợp van đóng nhưng không kín, hoặc nước ngừng do nguyên nhân khác. Xác nhận bằng ty, chỉ báo hoặc tín hiệu luôn chắc chắn hơn.
Ngoài ra, khi sắp đóng hoặc mở hoàn toàn, nên dừng quay khi thấy nặng tay. Dùng lực để ép thêm có thể làm cong ty, hỏng đế van. Van cổng cũng không nên để mở hé điều tiết lưu lượng. Bạn có thể đọc thêm vì sao không nên để van mở hé.
Bảng tóm tắt cách nhận biết theo loại van
| Loại van | Dấu hiệu van mở | Dấu hiệu van đóng |
|---|---|---|
| Ty nổi, tay quay | Ty nhô cao phía trên tay quay | Ty thụt xuống thấp |
| Ty chìm, tay quay | Chỉ báo ở vị trí mở hoặc quay ngược chiều kim đồng hồ đủ số vòng | Chỉ báo ở vị trí đóng hoặc quay theo chiều kim đồng hồ đến hết |
| Điều khiển điện | Đèn, màn hình hoặc tín hiệu báo mở | Đèn, màn hình hoặc tín hiệu báo đóng |
Các loại van khác có cách nhận biết riêng. Nếu bạn cần biết với van cầu, hãy xem cách nhận biết với van cầu.
Chọn van cổng phù hợp tại Viva
Viva cung cấp van cổng ty nổi, ty chìm, tay quay và điều khiển điện, hàng chính hãng, đủ CO/CQ. Bạn cho biết hệ thống, vị trí lắp và nhu cầu giám sát trạng thái, đội kỹ thuật sẽ tư vấn loại van thuận tiện nhất khi vận hành.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Quay tay quay van cổng theo chiều nào là đóng?
Quay theo chiều kim đồng hồ là đóng, ngược chiều kim đồng hồ là mở. Hầu hết van dùng ren phải; nếu có mũi tên OPEN, SHUT trên tay quay thì làm theo ký hiệu.
Vì sao van ty chìm không nhìn được trạng thái từ bên ngoài?
Ty của van ty chìm chỉ quay tại chỗ, đĩa mới chạy lên xuống bên trong thân. Vì vậy cần có chỉ báo vị trí hoặc đếm số vòng quay.
Van cổng nên để mở hết hay mở một nửa?
Nên mở hết hoặc đóng hết. Mở hé làm dòng chảy xói mòn đĩa và đế van, gây rung và nhanh hỏng.
Nên làm gì để người khác dễ biết trạng thái van?
Gắn thẻ ghi rõ thường mở hoặc thường đóng cạnh van, ghi số vòng quay đầy đủ lên nhãn và chọn van có chỉ báo vị trí hoặc tín hiệu điện khi cần giám sát.
