Van cổng có điều tiết được không? Về mặt cơ học thì đĩa van dừng ở độ mở nào cũng được, nhưng thiết kế của loại van này không dành cho việc đó. Van cổng được tạo ra để mở hết hoặc đóng hết. Mở hé lâu ngày làm van rung, đĩa và đế bị xói mòn rồi rò rỉ, trong khi lưu lượng lại khó chỉnh chính xác. Nếu cần điều chỉnh dòng chảy, hãy chọn loại van khác.
Van cổng được thiết kế để làm gì
Đĩa van cổng chuyển động vuông góc với dòng chảy. Khi mở hết, đĩa nằm gọn trong phần nắp, lòng van thông suốt và dòng chảy gần như không bị cản. Khi đóng hết, đĩa ép vào hai mặt đế để chặn kín.
Hai trạng thái cuối là hai điểm mà van làm việc tốt nhất. Ở trạng thái đó, đĩa và đế không chịu dòng chảy tốc độ cao đi ngang qua. Mọi vị trí ở giữa đều đặt đĩa vào dòng chảy một phần, và đây chính là nguồn gốc của các vấn đề bên dưới. Muốn biết van đang ở trạng thái nào, xem bài mở hết hoặc đóng hết theo ty và tay quay.
Vì sao mở hé làm hại van cổng
Dòng chảy tốc độ cao xói mòn đĩa và đế
Khi đĩa chỉ nâng lên một ít, lưu chất bị ép qua khe hẹp giữa đĩa và đế. Vận tốc tăng mạnh và áp suất sụt cục bộ. Dòng chảy xiết này mài mòn mép đĩa và mặt đế, hiện tượng thường gọi là wire drawing (xói thành rãnh như vết cắt dây). Nếu lưu chất có cát hoặc cặn, tốc độ mòn càng nhanh.
Khi mặt làm kín đã có rãnh, van đóng lại cũng không kín được nữa. Nhiều trường hợp gọi sửa vì rò thực ra do van từng bị mở hé nhiều tháng. Bạn có thể xem thêm về rò rỉ ở các vị trí khác nhau và cách xử lý.
Đĩa rung và gõ vào thân van
Đĩa nằm lơ lửng trong dòng chảy nên bị lực dòng đẩy không đều. Đĩa có thể rung, đập vào thanh dẫn hướng trong thân. Âm thanh thường như tiếng gõ hoặc rung ù. Rung kéo dài làm lỏng tết chèn, nới ren ty, làm mòn rãnh dẫn và ảnh hưởng cả đoạn ống xung quanh. Chuyện này dễ gặp hơn khi áp chênh lớn hoặc lưu chất có khí.
Lưu lượng không tỉ lệ với độ mở
Muốn điều tiết cần quan hệ ổn định giữa độ mở và lưu lượng. Với van cổng, diện tích hở của đĩa không tăng đều theo hành trình. Ở vùng gần đóng, một thay đổi nhỏ của tay quay có thể làm lưu lượng thay đổi đáng kể. Ngoài ra phải quay nhiều vòng mới chuyển một đoạn nhỏ, nên rất khó chỉnh chính xác bằng tay. Đặc tính phi tuyến này khiến van không phù hợp với vòng điều khiển tự động.
Hậu quả với hệ thống
- Van kín kém, rò qua đế khi đã đóng hết.
- Rung và tiếng ồn trong đường ống, có thể gây lỏng mối nối.
- Tuổi thọ van giảm, phải thay sớm hơn dự kiến.
- Khó tính toán lưu lượng, ảnh hưởng đến bơm và thiết bị phía sau.
Các sự cố này nằm trong nhóm hỏng hóc van cổng thường gặp nhất, nguyên nhân do dùng sai chức năng chứ ít khi do lỗi sản xuất.
Dấu hiệu van đã bị dùng để điều tiết
Nếu không biết lịch sử vận hành, bạn có thể nhận ra qua một số dấu hiệu. Van đóng hết nhưng phía sau vẫn có nước hoặc hơi chảy qua. Khi vận hành nghe tiếng rít hoặc rung ở thân. Tay quay nặng bất thường ở cuối hành trình hoặc ty bị cong nhẹ. Khi tháo ra kiểm tra, mặt đế và mép đĩa có vết rãnh, xước dọc theo hướng dòng chảy. Đây là bằng chứng của xói mòn, không phải do lắp đặt lỗi.
Khi gặp tình trạng này, việc đầu tiên là ngừng dùng van ở vị trí mở hé. Sau đó đánh giá xem có thể mài lại đế và thay đĩa hay phải thay van. Với van nhỏ hoặc đã mòn nhiều, thay mới thường kinh tế hơn so với sửa.
Cách vận hành van cổng cho đúng
- Luôn đóng hoặc mở hết hành trình, dừng ngay khi tay quay đã đến cuối.
- Mở van từ từ khi hệ thống đang có áp để tránh sốc áp. Đóng van chậm cũng là một ưu điểm của van cổng, vì giảm nguy cơ búa nước.
- Với van lớn, mở van bypass nhỏ để cân bằng áp hai phía trước khi mở van chính.
- Nếu bắt buộc phải mở một phần trong thời gian ngắn lúc xả hoặc khởi động, hãy làm thật ngắn và không để van ở vị trí đó qua đêm.
Chiều quay chuẩn là theo chiều kim đồng hồ để đóng và ngược chiều kim đồng hồ để mở.
Nên dùng van gì để điều tiết lưu lượng
- Van cầu: thiết kế cho điều tiết bằng tay, đóng kín tốt, hợp đường nước, hơi, dầu cỡ nhỏ và trung bình. Đổi lại sụt áp lớn hơn. Bạn có thể xem van cầu khác van cổng ở những điểm nào, và cách chọn van cầu để chọn đúng cỡ và vật liệu.
- Van bướm điều tiết: gọn nhẹ, hợp ống lớn, nên chọn loại thiết kế cho điều tiết và dùng ở dải độ mở trung bình.
- Van bi dạng chữ V (V-port) kèm bộ điều khiển điện hoặc khí nén: cho đặc tính lưu lượng gần tuyến tính ở cỡ nhỏ và trung bình. Van bi thông thường không nên dùng để điều tiết vì bi và gioăng bị mòn khi mở một phần.
- Van điều khiển (control valve): dùng cho mạch điều khiển tự động cần độ chính xác cao.
Một cách đúng và phổ biến là kết hợp. Dùng van cổng làm van chặn đóng mở hẳn, đặt thêm van cầu hoặc van điều khiển ở phía sau để chỉnh lưu lượng.
Chọn loại van điều tiết theo tình huống
| Tình huống | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Chỉnh tay đường nước, hơi cỡ nhỏ | Van cầu | Chấp nhận sụt áp, lắp đúng chiều mũi tên |
| Ống lớn, cần chỉnh thô | Van bướm điều tiết | Tránh vùng độ mở quá nhỏ |
| Điều khiển tự động theo tín hiệu | Van điều khiển hoặc van bi V-port kèm bộ điều khiển | Chọn bộ truyền động có tín hiệu điều khiển tuyến tính |
| Chỉ cần chặn đầu tuyến | Van cổng | Mở hết hoặc đóng hết |
Nếu hệ thống hiện đang dùng van cổng để chỉnh dòng, phương án nhanh là lắp thêm một van cầu hoặc van điều tiết nối tiếp, rồi giữ van cổng ở trạng thái mở hết. Cách này không cần thay đổi nhiều đường ống và bảo vệ được van cổng đang có.
Mua van cổng và van cầu chính hãng
Viva cung cấp van cổng cho vai trò chặn dòng và van cầu cho vị trí cần chỉnh dòng. Hàng chính hãng, đủ CO, CQ. Hãy gửi cho đội kỹ thuật vị trí lắp, lưu chất, áp suất và DN để được tư vấn đúng loại van.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Mở van cổng một nửa có được không?
Có thể trong thời gian ngắn, nhưng không nên để lâu. Mở một nửa kéo dài gây rung và xói mòn đĩa, đế. Hãy dùng van cầu hoặc van điều khiển nếu cần giữ lưu lượng ổn định.
Van cổng có dùng làm van xả hoặc van chỉnh nhỏ giọt được không?
Không phù hợp. Dòng nhỏ chảy qua khe hẹp là điều kiện gây xói mòn nhanh nhất. Nên dùng van cầu cỡ nhỏ hoặc van kim.
Van cổng điện có điều tiết được không?
Bộ điện có thể dừng đĩa ở nhiều vị trí, nhưng bản thân van cổng vẫn có các hạn chế trên. Muốn điều tiết tự động, nên dùng van điều khiển hoặc van bướm điều tiết.
Vì sao van cổng đóng mở chậm lại là ưu điểm?
Đóng chậm giúp áp suất thay đổi từ từ, giảm nguy cơ búa nước trong đường ống, nhất là đường ống dài hoặc lưu lượng lớn.
