Phần lớn sự cố khi sử dụng van giảm áp bắt nguồn từ lúc chọn mua và lắp đặt, không phải do van hỏng. Sai dải lò xo, nhầm môi chất, thiếu Y lọc hay lắp ngược chiều đều dẫn đến áp sau van không đúng, rò rỉ hoặc van mòn sớm.
Bài này liệt kê 7 lỗi khi mua và 7 lỗi khi sử dụng van giảm áp, mỗi lỗi nêu rõ hậu quả và cách tránh. Nếu cần ôn lại P1 (áp trước van) và P2 (áp sau van), xem bài van giảm áp là gì.
Lỗi khi mua và sử dụng van giảm áp (phần 1): 7 sai lầm khi mua
Các lỗi ở nhóm này đều có thể tránh bằng cách thu thập đủ số liệu trước khi hỏi giá. Quy trình chọn đầy đủ nằm trong hướng dẫn lựa chọn van giảm áp.
1. Chọn van theo cỡ ống thay vì theo lưu lượng
Nhiều người thấy ống DN50 thì mua van DN50. Cách này dễ dẫn đến van quá lớn: van làm việc với độ mở rất nhỏ, đĩa chạy sát bệ, áp sau van dao động (hunting), bệ mòn nhanh và phát ra tiếng ồn. Ngược lại van quá nhỏ làm P2 tụt khi lưu lượng đỉnh.
Cách tránh: tính lưu lượng cần dùng, chọn van theo hệ số Kv (Q = Kv·√(ΔP/SG), nước SG = 1) và kiểm tra vận tốc nước sau van khoảng 1–2,5 m/s. Khi van nhỏ hơn ống, dùng côn thu hai đầu. Cách tính nằm trong bài kích thước van giảm áp.
2. Chọn sai dải chỉnh của lò xo
Mỗi van có một dải chỉnh lò xo (ví dụ 0,5–5 bar hoặc 1,5–8 bar). Dải này khác với áp suất danh định PN của thân van. Nhầm hai khái niệm này là lỗi phổ biến nhất khi mua và sử dụng van giảm áp.
Ví dụ đúng: hệ thống có P1 = 8 bar, cần P2 = 3 bar. Van PN16 với dải chỉnh 1–6 bar là hợp, vì 3 bar nằm khoảng giữa dải. Van dải 0,5–2 bar không đạt được 3 bar, còn van dải 5–15 bar không chỉnh xuống được 3 bar. Hậu quả của dải sai là van không đạt P2, hoặc chỉnh sát đầu dải nên P2 trôi.
Cách tránh khi sử dụng van giảm áp: ghi trong yêu cầu mua cả P1 tối đa, P2 cần chỉnh và nhiệt độ; chọn dải sao cho P2 ở khoảng giữa dải.
3. Nhầm môi chất: nước, hơi và khí nén
Van nước dùng màng EPDM, thân đồng hoặc gang; không dùng được cho hơi vì cao su không chịu nhiệt hơi (trên 150–200 °C). Van hơi dùng màng thép không gỉ hoặc ống xếp, thân gang dẻo hoặc thép đúc. Khí nén có dầu cần vật liệu màng NBR, còn EPDM trương nở khi gặp dầu.
Hậu quả của việc nhầm khi sử dụng van giảm áp: màng cứng hoặc nứt, rò rỉ, hỏng vòng đệm. Cách tránh: ghi rõ môi chất và nhiệt độ làm việc, kiểm tra vật liệu màng và gioăng trong catalogue đúng model.
4. Bỏ qua vật liệu thân và hiện tượng khử kẽm
Đồng thau (CuZn) dễ bị khử kẽm trong nước mềm hoặc nước có nhiều clo, clorua: kẽm tan ra, để lại lớp đồng xốp, giòn, dễ rỉ và nứt. Chi tiết hiện tượng xem tại trang khử kẽm (dezincification).
Cách tránh: với nước clo cao hoặc nước lợ, chọn đồng chống khử kẽm (DZR), đồng đỏ hoặc inox CF8M (316). Mạ niken hoặc crom chủ yếu chống ăn mòn bề mặt ngoài, không ngăn khử kẽm bên trong thân. Gang xám giòn, không nên dùng nơi có sốc nhiệt hoặc va đập thủy lực; hơi áp trung bình nên dùng gang dẻo hoặc thép đúc.
5. Chọn PN thấp hơn áp suất vào lớn nhất
Van PN10 lắp ở đường có P1 tối đa 12 bar, hoặc PN16 dùng cho hơi ở nhiệt độ cao khi áp cho phép đã giảm, là lỗi nguy hiểm vì thân hoặc nắp có thể nứt. P1 tối đa gồm cả áp tĩnh khi bơm dừng và đỉnh áp khi bơm khởi động.
Cách tránh: lấy P1 lớn nhất có thể xảy ra, đối chiếu PN (và bảng P–T với hơi). Chọn PN lớn hơn P1 tối đa, chứ không chỉ bằng PN của ống.
6. Thiếu thông tin nhiệt độ và tỉ lệ giảm áp
Không báo nhiệt độ môi chất dẫn đến chọn sai màng, gioăng và vật liệu thân. Tỉ lệ giảm áp lớn cũng cần chú ý: với nước, nếu P1/P2 vượt khoảng 3:1 thì có nguy cơ xâm thực (cavitation) tại bệ và nên cân nhắc giảm áp hai cấp nối tiếp.
Cách tránh: ghi đủ P1, P2, nhiệt độ, lưu lượng khi hỏi giá để người bán tư vấn đúng cách sử dụng van giảm áp; với tỉ lệ giảm lớn nên hỏi kỹ thuật viên.
7. Mua hàng không rõ nguồn gốc và chọn sai chuẩn nối
Van không tem, không CO/CQ, chữ đúc mờ thường có vật liệu và lò xo không đúng thông số công bố, tuổi thọ ngắn và khó có hồ sơ để tra cứu. Một lỗi đi kèm là mua sai chuẩn nối: ren BSP hay NPT, bích EN, JIS hay ASME, vì các chuẩn này không lắp lẫn. Hãy đọc thêm về hình thức nối trên van giảm áp và cách nhận biết hàng chính hãng ở bài thương hiệu van giảm áp.
Cách tránh: yêu cầu CO/CQ, kiểm tra tem và chữ đúc, xác nhận chuẩn ren và bích trước khi đặt.
Lỗi khi sử dụng van giảm áp (phần 2): 7 sai lầm khi vận hành
Khi sử dụng van giảm áp, các lỗi thường xuất hiện ở lắp đặt, chạy thử và bảo trì. Phần dưới cũng là những điểm hay có trong bảng biểu đồ khắc phục sự cố van giảm áp.
1. Lắp ngược chiều dòng chảy
Trước khi sử dụng van giảm áp, hãy xem mũi tên chỉ chiều dòng chảy trên thân. Lắp ngược làm đĩa van và màng làm việc sai chiều: P2 không điều tiết được, van rung hoặc không đóng kín.
Cách tránh: đối chiếu mũi tên với chiều dòng chảy trước khi siết; van trực tiếp và pilot lắp thẳng đứng, lò xo hướng lên trên ống nằm ngang, trừ khi hãng cho phép khác.
2. Không lắp Y lọc phía trước
Khi sử dụng van giảm áp không lọc, cặn, mạt hàn và cát kẹt vào bệ van khiến van không đóng kín, áp sau van tăng dần khi dừng dùng nước (creep). Với van pilot, cặn còn làm tắc ống tín hiệu và khe pilot rất nhỏ.
Cách tránh: lắp Y lọc ngay trước van, lưới khoảng 40–100 mesh tùy môi chất, và vệ sinh định kỳ. Cách chọn và vị trí xem trên trang Y lọc là gì.
3. Không lắp van an toàn phía sau van giảm áp
Khi sử dụng van giảm áp, cần nhớ van chỉ điều tiết áp, không phải thiết bị bảo vệ quá áp. Nếu bệ bị cặn kẹt mở, P1 có thể xuất hiện ở phía sau van và phá thiết bị yếu hơn.
Cách tránh: lắp van an toàn (khí, hơi) hoặc van xả áp (chất lỏng) sau PRV, cỡ đủ xả lưu lượng khi PRV kẹt mở. Van an toàn mở bật hoàn toàn khi đạt áp đặt (khí, hơi), còn van xả áp mở tỉ lệ theo mức vượt áp (chất lỏng).
4. Chỉnh áp khi lưu lượng bằng 0
Khi sử dụng van giảm áp mà đóng hết phía sau, áp ở trạng thái tĩnh (lock-up) cao hơn áp động khi có dòng chảy. Chỉnh theo số đọc lúc không dùng sẽ cho P2 cao hơn so với khi vận hành thật, vì van trực tiếp có độ lệch áp.
Cách tránh: chỉnh khi đang sử dụng van giảm áp với tải nhỏ ổn định, vặn từng 1/4–1/2 vòng, chờ ổn định rồi đọc đồng hồ P2.
5. Không xả rửa đường ống mới
Trước lần sử dụng van giảm áp đầu tiên, cần biết đường ống mới có cặn hàn, cát, mạt cắt. Cho nước hoặc hơi chạy qua van ngay là cách nhanh nhất làm hỏng bệ và màng.
Cách tránh khi sử dụng van giảm áp trên ống mới: lắp ống nối tạm thay van, xả rửa đến khi nước trong, rồi mới lắp van. Quy trình đầy đủ nằm ở bài lắp đặt van giảm áp.
6. Đặt van đóng nhanh sát van giảm áp
Trong quá trình sử dụng van giảm áp, van điện từ, van phao hoặc van bi đóng nhanh đặt sát sau PRV tạo búa nước, làm màng và lò xo mỏi nhanh.
Cách tránh: đặt van đóng nhanh xa PRV, giảm vận tốc nước, dùng bình tích áp hoặc thiết bị chống búa nước.
7. Không bảo trì van pilot
Van gián tiếp cần xả cặn và kiểm tra pilot, ống tín hiệu, Y lọc mini theo lịch. Không bảo trì khiến P2 trôi, van đóng chậm hoặc không kín.
Cách tránh: lập lịch kiểm tra, ghi lại P1/P2 hằng tháng. Nếu P2 tăng khi không dùng nước, cần kiểm tra bệ.
Bảng tóm tắt lỗi sử dụng van giảm áp và cách tránh
| Lỗi | Hậu quả chính | Cách tránh |
|---|---|---|
| Chọn theo cỡ ống | Dao động, mòn bệ, ồn hoặc P2 tụt | Chọn theo Kv và lưu lượng |
| Sai dải lò xo | Không đạt P2 hoặc P2 trôi | P2 ở khoảng giữa dải |
| Nhầm môi chất | Màng hỏng, rò rỉ | Chọn đúng vật liệu màng và gioăng |
| Đồng thau trong nước clo | Khử kẽm, nứt | DZR, đồng đỏ hoặc inox |
| PN thấp hơn P1 max | Nứt thân hoặc nắp | PN lớn hơn P1 tối đa |
| Lắp ngược chiều | Van không điều tiết | Theo mũi tên |
| Thiếu Y lọc | Rò, tắc pilot | Lắp Y lọc 40–100 mesh |
| Thiếu van an toàn | Áp quá cao sau van | Van an toàn hoặc xả áp sau PRV |
| Không xả rửa | Bệ, màng hỏng | Xả rửa trước khi lắp van |
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp về sử dụng van giảm áp
Sử dụng van giảm áp sai cách thì dấu hiệu đầu tiên là gì?
Thường là P2 trôi: áp sau van tăng dần khi dừng dùng, hoặc tụt khi dùng nhiều. Ngoài ra có thể có tiếng ồn, rung hoặc rò rỉ ở nắp lò xo.
Có thể chọn van giảm áp theo cỡ ống để sử dụng không?
Không nên. Cỡ van chọn theo lưu lượng và Kv; nếu van nhỏ hơn ống thì dùng côn thu hai đầu.
Khi sử dụng van giảm áp, dải chỉnh lò xo và PN khác nhau thế nào?
PN là áp suất danh định của thân van; dải chỉnh là khoảng P2 mà lò xo cho phép. Ví dụ van PN16 có dải 1–6 bar thì P2 chỉnh được từ 1 đến 6 bar.
Khi sử dụng van giảm áp có cần van an toàn phía sau không?
Cần. Van giảm áp không bảo vệ quá áp; khi PRV kẹt mở, áp có thể tăng lên bằng P1, và van an toàn hoặc van xả áp sau PRV sẽ bảo vệ hệ thống.
Van giảm áp bị rò khi dừng dùng nước thì làm gì?
Thường do cặn kẹt bệ. Đóng van chặn, xả cặn ở Y lọc, kiểm tra bệ và màng; nếu mòn thì thay.
