Van ty chìm là gì? Nhận dạng, ưu nhược và nơi nên dùng

Van ty chìm là van cổng mà ty (trục) van chỉ xoay tại chỗ, không nâng lên hạ xuống khi đóng mở. Tên tiếng Anh là NRS (Non-Rising Stem). Vì chiều cao van không đổi nên loại này được chọn cho hố van, đường ống ngầm và các vị trí thấp, hẹp. Bài này tập trung vào cách nhận ra van ty chìm, ưu nhược điểm và nơi nên dùng. Nếu cần danh mục sản phẩm, xem trang van cổng ty chìm. Còn khái niệm chung về van cổng đã có bài riêng.

Van ty chìm hoạt động thế nào

Trong van ty chìm, ren ty ăn khớp với ê-cu gắn trong đĩa van. Khi quay tay quay, ty quay tại chỗ, còn đĩa không quay mà chạy lên hoặc xuống dọc theo ty. Đĩa lên là mở, đĩa xuống là đóng. Toàn bộ chuyển động diễn ra bên trong thân và nắp, vì vậy phần nhô ra ngoài chỉ là đầu ty và tay quay, kích thước không đổi dù van mở hay đóng.

Với van ty nổi (OS&Y), ren ty nằm ngoài lưu chất và ty đi lên hạ xuống. Chi tiết từng bộ phận của cả hai kiểu có trong bài về cấu tạo chung của van cổng, ở đây không nhắc lại.

Cách nhận dạng van ty chìm

Bạn có thể nhận ra van ty chìm bằng mắt thường qua các dấu hiệu sau:

• Không có phần ty thò ra: phía trên nắp chỉ có đầu ty ngắn gắn tay quay. Không có giá đỡ (yoke) hình cổng như van ty nổi.
• Tay quay đứng yên về độ cao: quay mở hay đóng thì tay quay vẫn ở cùng một vị trí trên trục.
• Dáng van thấp, gọn: thân cao hơn không nhiều so với đường ống, nhất là loại cỡ nhỏ.
• Đầu ty có thể là ê-cu vuông: nhiều van chôn ngầm không có tay quay mà có đầu vuông để dùng cần chữ T từ mặt đất.

Về kiểu nối, nhiều van ty chìm nối ren dùng vật liệu đồng hoặc inox cho cỡ nhỏ, và van ty chìm nối bích dùng gang cho cấp nước. Tuy vậy đây chỉ là thói quen thị trường, không phải quy tắc tuyệt đối. Cách chắc chắn nhất là quan sát cơ cấu ty như trên hoặc xem tem, catalogue của hãng. Khi cần đặt hai kiểu cạnh nhau, đọc so sánh van ty chìm với van ty nổi.

Ưu điểm của van ty chìm

• Tiết kiệm chiều cao: không cần chừa khoảng hở cho ty nâng lên, hợp hố van nông, trần thấp, hầm kỹ thuật.
• Hợp lắp ngầm: lắp được đầu ty vuông, vận hành bằng cần chữ T qua ống bảo vệ, không phải xuống hố.
• Ty được che kín: ty nằm trong thân nên ít bị va đập, bụi, mưa nắng làm hỏng ren, dây thừng, vật rơi vào.
• Giá thường dễ tiếp cận: cấu tạo gọn, không có giá đỡ, thường rẻ hơn ty nổi cùng cỡ và vật liệu.

Nhược điểm cần biết trước khi chọn

• Khó thấy trạng thái van: nhìn bên ngoài không biết đóng hay mở. Cách xử lý là đếm số vòng, gắn chỉ báo hoặc dùng công tắc tín hiệu. Chi tiết hơn có trong bài biết van ty chìm đang đóng hay mở.
• Ren ty tiếp xúc lưu chất: với nước có cặn, bùn, cát hoặc hóa chất, ren dễ bị mòn, bám cặn và kẹt. Van cần đóng mở định kỳ để ren không bị đóng cứng.
• Khó bôi trơn: ren nằm trong thân nên không tra mỡ trực tiếp được như van ty nổi.
• Không hợp hơi nóng và hệ cần kiểm tra trạng thái: đường hơi và hệ yêu cầu thấy ngay trạng thái thường dùng ty nổi.

Ứng dụng của van ty chìm

Van ty chìm hợp những vị trí cần gọn và ít phải kiểm tra thường xuyên:

• Đường ống cấp nước chôn ngầm: van đặt trong hố van hoặc chôn trực tiếp, thao tác bằng cần chữ T từ mặt đất.
• Hố van và hầm kỹ thuật: chiều cao hạn chế, không có chỗ cho ty nâng.
• Nước sạch dân dụng: đầu nguồn, nhánh rẽ trong tòa nhà, đường nước tổng, dùng van đồng hoặc inox nối ren cỡ nhỏ.
• Nước thải, nuôi trồng thủy sản, trên tàu: chọn vật liệu chịu ăn mòn phù hợp như inox hoặc gang sơn epoxy. Với nước thải nhiều cặn nên chọn loại đĩa bọc cao su và đóng mở thường xuyên.

Cách chia ứng dụng theo từng ngành được nêu trong bài ứng dụng của van cổng nói chung. Riêng với hệ thống PCCC, thường yêu cầu van thấy được trạng thái nên đa số dùng van ty nổi hoặc van có tín hiệu điện, không dùng van ty chìm không có chỉ báo.

Chọn vật liệu và thông số cho van ty chìm

Vật liệu chọn theo lưu chất và cỡ ống:

• Gang: cấp nước sạch, nước thải, cỡ từ trung bình đến lớn, nối bích. Loại van cổng gang ty chìm thường có đĩa bọc cao su, thân sơn epoxy, hợp nước sạch và chôn ngầm.
• Đồng: nước sinh hoạt, cỡ nhỏ, nối ren.
• Inox: nước cần sạch, môi trường ăn mòn nhẹ, thực phẩm, cỡ nhỏ.

Khi đặt hàng, cần nêu rõ DN, áp suất làm việc, kiểu nối và tiêu chuẩn bích, vật liệu thân và ty, đầu ty (tay quay hay đầu vuông). Dải cỡ và kích thước lắp đặt xem thêm ở bài kích thước van cổng.

Lưu ý khi lắp van ty chìm

Lắp van sao cho tay quay hoặc đầu ty hướng lên trên hoặc nghiêng nhẹ, tránh lắp úp ngược vì cặn dễ đọng quanh tết chèn và ren. Chừa khoảng trống đủ để đặt cần chữ T hoặc xoay tay quay. Với van chôn ngầm, nên đặt hố van có nắp, đáy thoát nước và không để đất đè trực tiếp lên thân. Siết bu lông mặt bích theo hình chéo, đều tay, rồi thử áp trước khi lấp hố.

Bảo dưỡng van ty chìm

• Đóng mở van định kỳ, ví dụ mỗi vài tháng, để ren không bị cặn làm kẹt.
• Quay đều tay, không dùng cần nối dài hoặc kìm để ép khi van đã tới cuối hành trình, tránh gãy ty hoặc vỡ ê-cu.
• Ghi lại số vòng quay từ đóng đến mở hoàn toàn của từng van, dán lên nắp hố hoặc sổ vận hành để lần sau biết van đang ở vị trí nào.
• Thay tết chèn khi rò quanh ty, kiểm tra hố van không ngập bùn, rác.

Mua van ty chìm tại Viva

Viva cung cấp van ty chìm chính hãng, đủ CO/CQ, nhiều vật liệu và cỡ khác nhau. Giá phụ thuộc vào DN, vật liệu, thương hiệu và kiểu nối. Bạn có thể tham khảo bảng giá van cổng trước, rồi gửi thông số lưu chất, áp suất, vị trí lắp để được tư vấn đúng loại van ty chìm.

Câu hỏi thường gặp