Ứng dụng của van cổng theo ngành: cấp nước, PCCC, dầu khí

Ứng dụng của van cổng tập trung ở những đường ống chất lỏng cần đóng hẳn hoặc mở hẳn: cấp nước, thủy lợi, dầu khí, sản xuất, tàu thủy, xử lý nước thải, PCCC và chăn nuôi. Mỗi ngành dùng một vật liệu, kiểu ty và cấp áp khác nhau. Bài này đi theo từng ngành và nói rõ nên chọn loại nào. Nếu cần xem lại khái niệm, đọc bài van cổng.

Một lưu ý trước khi bắt đầu: van cổng sinh ra để đóng mở, không phải để chỉnh lưu lượng. Mở hé đĩa sẽ gây rung và mòn đế, vì thế không dùng để điều tiết. Mọi ứng dụng bên dưới đều dựa trên chức năng đóng mở hoàn toàn.

Hệ thống cấp nước

Cấp nước là mảng dùng van cổng nhiều nhất. Trên đường ống truyền tải và phân phối, van cổng dùng để cô lập từng đoạn khi sửa chữa hoặc nối ống mới, nên chỉ cần thao tác vài lần mỗi năm. Dải áp suất của hệ thống nước thường ở PN10 đến PN16.

Loại phổ biến là van cổng gang nối bích, thường dùng đĩa bọc cao su để kín và không gỉ. Với đường ống lớn, van cổng và van bướm cùng cạnh tranh nhau về giá, trọng lượng và không gian, nên cần so sánh trước khi chốt. Trong nhà dân, khóa nước tổng cũng là một dạng van cổng nhỏ làm bằng đồng.

Van lắp trong hố van dưới đất thường chọn ty chìm để thấp gọn, thao tác bằng cần mở từ mặt đất. Cần lắp nổi thì chọn ty nổi để nhìn thấy trạng thái.

Thủy lợi

Trạm bơm, cống điều tiết, đập và công trình thủy điện cần van chặn nước cho nông nghiệp và phòng chống lụt. Đường ống ở đây thường lớn, các cỡ DN300 đến DN500 được dùng khá nhiều, nên vật liệu thân thường là gang vì rẻ và đủ chịu áp cho nước thô.

Yêu cầu chính là chắc, chịu được nước có phù sa, ít cần thao tác. Ở những vị trí đóng mở thường xuyên, nên chọn loại ty nổi có thể bôi mỡ ren, đồng thời kèm hộp số hoặc bộ truyền động điện cho cỡ lớn để đỡ tốn sức.

Dầu khí và hơi nóng

Đường ống dầu, khí đốt và hơi nóng chạy áp cao, nhiệt cao. Vì vậy thân van phải đúc dày hơn nhiều so với van nước. Vật liệu thường dùng là thép đúc hoặc thép rèn, chế tạo theo các tiêu chuẩn như API 600 (cỡ lớn, nối bích) hoặc API 602 (cỡ nhỏ, thường là thép rèn). Van được chọn theo cấp áp Class 150, 300, 600 trở lên thay vì PN10, PN16.

Cỡ nhỏ trên đường hơi, đường dầu trong nhà máy, thường chọn van cổng thép rèn nối ren, hàn hoặc bích. Van cổng được bố trí ở đầu và cuối tuyến, đầu vào và đầu ra thiết bị để cô lập khi bảo trì. Ở môi trường nguy hiểm nên xác nhận vật liệu làm kín, tiêu chuẩn và chứng chỉ trước khi mua.

Sản xuất công nghiệp, thực phẩm, hóa chất

Trong nhà máy, van cổng nằm trên đường nước cấp, nước làm mát, dầu truyền nhiệt và nhiều lưu chất quy trình. Nơi cần sạch hoặc chống ăn mòn như thực phẩm, đồ uống, hóa chất nhẹ, người ta dùng inox 304 hoặc 316 vì bề mặt không gỉ, dễ vệ sinh.

Khi chọn van cổng inox, hãy xác định đúng mác inox theo lưu chất, nhiệt độ và có cần chuẩn vi sinh hay không. Các thắc mắc thường gặp về gỉ, nhiệt và hóa chất được giải đáp trong bài hỏi đáp van cổng inox.

Tàu thủy

Trên tàu, van cổng không nhiều như van khác, nhưng vẫn có mặt ở nhiều đường ống: nước làm mát động cơ, nước dằn, nước cứu hỏa, hút khoang. Đường nước biển đòi hỏi vật liệu chống ăn mòn nước mặn như đồng, hợp kim đồng hoặc inox 316, tùy hệ thống và yêu cầu của đăng kiểm.

Nước làm mát cho động cơ công suất lớn rất quan trọng, vì thiếu nước làm mát, động cơ quá nhiệt và nhanh hỏng. Van chặn trên đường này phải bền, kín và ít bảo trì.

Xử lý nước thải

Nhà máy xử lý nước thải có lưu lượng lớn, ống lớn, nên van cổng cùng van bướm là hai lựa chọn chính, van bi cỡ lớn ít kinh tế. Điều khó của môi trường này là nước chứa cặn, chất rắn lơ lửng, bùn, và có thể có hóa chất.

Với dòng có bùn, rác, van cổng dao là lựa chọn phù hợp vì lưỡi dao cắt qua cặn khi đóng. Với nước thải có tính ăn mòn, chọn thân và ty bằng inox hoặc phủ lớp chống ăn mòn. Nên ưu tiên ty nổi vì ren ở ngoài, tránh kẹt do cặn bám.

PCCC

Hệ thống chữa cháy cần van cổng để cô lập từng nhánh và từng khu vực mà vẫn giữ nguồn nước cho phần còn lại. Điểm quan trọng nhất là phải biết van đang đóng hay mở. Vì vậy trong phòng bơm và đường ống nổi, van ty nổi (OS&Y) được ưu tiên. Van chôn ngầm, trong hố van thì dùng ty chìm. Khi cân nhắc ty nổi hay ty chìm, hãy xét vị trí lắp trước tiên.

Với tuyến cần giám sát từ xa, van cổng tín hiệu điện gửi trạng thái đóng mở về tủ trung tâm, tránh việc quên mở van sau bảo trì. Thiết kế hệ thống phải theo tiêu chuẩn PCCC hiện hành, xem thêm bài hệ thống PCCC trong nhà xưởng.

Chăn nuôi và dân dụng

Trang trại có hệ thống nước uống, nước rửa chuồng và tưới làm mát. Van cổng cho phép đóng từng dãy chuồng để sửa mà không phải ngừng cả trang trại. Đường ống không lớn, áp thấp, nên van cổng đồng nối ren là lựa chọn đủ dùng, rẻ và dễ thay.

Trong dân dụng, loại này còn làm van khóa tổng trong nhà, đường nước máy vào sân vườn, hoặc đường cấp cho bình nước nóng.

Tóm tắt chọn loại theo ngành

Bảng chỉ là gợi ý ban đầu. Trước khi đặt, hãy đối chiếu thêm áp suất, nhiệt độ và kết nối. Bài chọn van cổng có checklist đầy đủ để bạn kiểm tra từng bước.

Mua van cổng cho công trình

Viva cung cấp van cổng gang, thép, inox, đồng với nhiều kích thước, hàng chính hãng, đủ CO/CQ. Hãy gửi thông tin ngành, lưu chất, áp suất và DN để kỹ thuật tư vấn đúng loại và báo giá.

Câu hỏi thường gặp