Van bướm bị rò rỉ dù đã đóng chặt? Trước khi mua van mới, hãy kiểm tra gioăng làm kín (seat) – phần lớn trường hợp rò qua đĩa là do gioăng lão hóa, và với van có gioăng rời, bạn chỉ cần thay gioăng để van hoạt động lại như mới, tiết kiệm đáng kể chi phí. Bài viết hướng dẫn cách nhận biết van thay được gioăng, chuẩn bị dụng cụ và quy trình 5 bước tháo lắp. Kiến thức chung về van bướm có ở bài trụ cột.
Bước 0: Van của bạn có thay được gioăng không?
- Gioăng đúc liền (bonded/vulcanized seat): cao su ép chết vào thân khi sản xuất – không tách rời được. Hỏng gioăng thì phải thay van mới; đừng cố cạy vì sẽ hỏng cả thân.
- Gioăng rời (replaceable/cartridge seat): gioăng lắp vào rãnh trong thân, tháo thay được. Thường gặp ở nhiều dòng van Hàn Quốc như Wonil, van bướm Samwoo, van inox và van nhựa.
Chuẩn bị dụng cụ và phụ tùng
- Dụng cụ: bộ lục giác, kìm phe, búa cao su, tô vít dẹt lớn, mỡ silicon bôi trơn.
- Gioăng mới: đúng size (DN), đúng model van và đúng vật liệu – EPDM (đen) cho nước, nước thải; PTFE (trắng) cho hóa chất, thực phẩm. Chọn sai vật liệu, gioăng mới sẽ hỏng rất nhanh. Xem các loại gioăng làm kín van bướm và vật liệu gioăng EPDM và Teflon.
Quy trình 5 bước thay gioăng
Bước 1: Tháo rời các bộ phận
- Tháo tay gạt, hộp số hoặc bộ điều khiển.
- Tháo phe gài hoặc chốt hãm ở cổ van.
- Rút trục van (một số van có trục hai khúc trên và dưới); khi trục ra, đĩa van sẽ tháo được.
Bước 2: Tháo gioăng cũ
- Chèn tô vít dẹt vào khe giữa gioăng và thân, bẩy nhẹ cho gioăng tuột khỏi rãnh rồi kéo ra.
- Làm sạch cặn, gỉ trong lòng thân bằng giấy nhám mịn hoặc bàn chải để gioăng mới nằm phẳng.
Video hướng dẫn tháo rời các bộ phận van bướm:
Bước 3: Lắp gioăng mới
- Bôi một lớp mỡ silicon mỏng lên mặt ngoài gioăng và lòng thân van.
- Bóp gioăng thành hình trái tim (hoặc số 8), đưa vào thân, căn hai lỗ trục trên gioăng trùng lỗ trục trên thân.
- Thả tay cho gioăng bung ra, miết bằng tay hoặc cán gỗ để mép gioăng khớp hoàn toàn vào rãnh, không gập, không phồng.
Bước 4: Lắp lại đĩa và trục
- Bôi mỡ vào lỗ trục trên gioăng.
- Đưa đĩa vào lòng gioăng ở tư thế mở để giảm ma sát, căn lỗ đĩa trùng lỗ trục.
- Luồn trục qua cổ van → gioăng → đĩa; xoay thử để ngàm trục khớp đĩa; lắp lại phe gài, chốt hãm.
Bước 5: Kiểm tra hoạt động
- Lắp tay gạt, đóng mở thử: hơi nặng hơn bình thường là bình thường với gioăng mới.
- Đĩa xoay đủ 90 độ, không cạ thân; gioăng phẳng, không đùn khi đóng.
Khi lắp van trở lại đường ống, siết bu lông đúng quy tắc để không rách gioăng mới – xem hướng dẫn lắp đặt van bướm chuẩn kỹ thuật.
Video hướng dẫn chi tiết cách thay gioăng van bướm:
Ba sai lầm thường gặp
- Không bôi mỡ: khó luồn trục, dễ xước lỗ trục trên gioăng gây rò ngay.
- Lắp ngược chiều gioăng: gioăng có gờ định vị phải đúng chiều trên/dưới – quan sát gioăng cũ trước khi tháo.
- Dùng vật sắc nhọn nhét gioăng: chỉ dùng tay hoặc dụng cụ gỗ, nhựa.
Kết luận
- Chỉ thay gioăng với van gioăng rời.
- Chọn đúng vật liệu gioăng theo môi chất.
- Dùng mỡ bôi trơn và kỹ thuật bóp hình trái tim để không rách mép.
Nếu thân van đã rỗ, trục cong, thay gioăng không giải quyết được rò rỉ – nên thay van mới. Nếu sau khi thay gioăng van vẫn rò, xem nguyên nhân van bướm bị rò rỉ hoặc 5 lỗi thường gặp ở van bướm. Nên đưa việc kiểm tra gioăng vào lịch bảo trì van bướm.
Mua gioăng thay thế tại Viva
Viva có sẵn gioăng EPDM, NBR, PTFE, Viton cho nhiều size DN50–DN600, thay được cho nhiều dòng van Hàn Quốc, Đài Loan (EM-Flow) và Malaysia (van bướm AUT). Gửi ảnh van cũ để được tư vấn đúng mã gioăng; nếu cần van mới, xem bảng giá van bướm các loại hoặc danh mục van bướm.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Làm sao tôi biết van bướm của mình có thay được gioăng hay không?
Bạn hãy quan sát phần tiếp xúc giữa cao su và thân kim loại.
Nếu thấy gioăng cao su có thể tách rời, nằm trong rãnh và có thể dùng tay cạy nhẹ ra được -> Đây là loại Gioăng rời (Cartridge Seat), có thể thay thế.
Nếu thấy cao su dính chặt, đúc liền khối vào kim loại -> Đây là loại Gioăng đúc (Vulcanized Seat). Loại này không thể thay gioăng, bạn bắt buộc phải mua nguyên bộ van mới.
Tôi nên chọn gioăng EPDM hay Teflon (PTFE)?
Phụ thuộc vào môi chất đường ống của bạn:
EPDM (Màu đen): Dùng cho nước lạnh, nước thải, khí nén, nước nóng nhẹ (< 80°C). Giá rẻ, đàn hồi tốt.
Teflon/PTFE (Màu trắng): Dùng cho hóa chất ăn mòn (Axit, Kiềm), thực phẩm, nước nóng nhiệt độ cao (< 180°C). Giá cao hơn, cứng hơn EPDM.
NBR (Màu đen): Dùng chuyên cho xăng, dầu.
Tại sao sau khi thay gioăng mới, van vẫn bị rò rỉ?
Có 3 nguyên nhân chính:
Thân van bị rỗ: Do sử dụng lâu ngày, bề mặt kim loại bên trong thân van bị ăn mòn, gỉ sét tạo thành các vết rỗ khiến gioăng không thể ép kín.
Trục/Đĩa van bị mòn: Đĩa van bị mòn cạnh sẽ tạo ra khe hở với gioăng.
Lắp đặt sai: Gioăng bị nhăn, gập hoặc rách trong quá trình lắp đặt.
Lời khuyên: Nếu thân hoặc đĩa van đã hỏng, việc thay gioăng là vô nghĩa. Hãy thay van mới.
Mua gioăng thay thế cần cung cấp thông tin gì?
Vì mỗi hãng sản xuất (Wonil, Samwoo, AUT...) có khuôn đúc kích thước khác nhau đôi chút, để mua đúng loại lắp vừa, bạn cần cung cấp:
Kích thước van (DN50, DN65...).
Hãng sản xuất của van cũ.
Tốt nhất là chụp ảnh van cũ gửi cho nhà cung cấp để được tư vấn chính xác.
Bao lâu thì nên kiểm tra và thay gioăng van bướm một lần?
Tuổi thọ trung bình của gioăng cao su là từ 2 - 5 năm tùy điều kiện vận hành. Tuy nhiên, bạn nên kiểm tra định kỳ mỗi 6 tháng. Nếu thấy cao su bị cứng (lão hóa), nứt chân chim hoặc bị trương nở, hãy thay thế ngay trước khi sự cố rò rỉ xảy ra.
