Phân loại van cổng giúp bạn khoanh nhanh nhóm sản phẩm phù hợp trước khi xem thông số chi tiết. Van cổng được chia theo sáu tiêu chí: kiểu ty, vật liệu thân, kiểu đĩa, kiểu kết nối, cách vận hành và xuất xứ. Mỗi nhóm bên dưới có đặc điểm chính, ứng dụng điển hình và đường dẫn sang danh mục sản phẩm. Nếu chưa nắm khái niệm cơ bản, hãy đọc van cổng trước rồi quay lại đây.
Một van cổng thực tế luôn thuộc đồng thời nhiều nhóm. Ví dụ “van cổng ty nổi thân gang nối bích, vận hành tay quay” là một cấu hình hoàn chỉnh. Vì vậy hãy xem các tiêu chí dưới đây như các lựa chọn cần chốt lần lượt, không phải các loại loại trừ nhau.
Bảng tóm tắt các tiêu chí phân loại
| Tiêu chí | Các nhóm chính | Quyết định điều gì |
|---|---|---|
| Kiểu ty | Ty nổi, ty chìm | Không gian lắp, khả năng nhìn trạng thái van |
| Vật liệu | Gang, thép, inox, đồng | Lưu chất, nhiệt độ, áp suất, độ bền |
| Kiểu đĩa | Nêm, đĩa đôi, dao | Độ kín, lưu chất có cặn hay không |
| Kết nối | Ren, bích, hàn | Cách thi công, khả năng tháo lắp |
| Vận hành | Tay quay, điện, khí nén | Đóng mở từ xa hay tại chỗ |
| Xuất xứ | Nhật, Hàn, Đài Loan, Việt Nam, Trung Quốc… | Ngân sách, độ tin cậy, phụ tùng |
Phân loại van cổng theo kiểu ty
Đây là cách chia quan trọng nhất vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến chỗ lắp và cách kiểm tra trạng thái van. Các ký hiệu OS&Y, NRS in trên bản vẽ hay tem sản phẩm được giải thích trong bài về ký hiệu OS&Y, NRS trên catalogue.
Van cổng ty nổi (OS&Y, rising stem)
Khi quay tay quay, ty đi lên hoặc xuống bên ngoài thân van. Nhìn chiều cao ty là biết van đang mở hay đóng. Ren ty nằm ngoài lưu chất nên ít bị cặn bám và dễ tra mỡ. Nhược điểm là cần chừa chiều cao cho ty khi mở hết. Loại này phổ biến trong trạm bơm, nhà máy và hệ PCCC. Danh mục van cổng ty nổi có đủ các cỡ và vật liệu.
Van cổng ty chìm (NRS, non-rising stem)
Ty chỉ xoay tại chỗ, đĩa chạy lên xuống dọc theo ty bên trong thân. Chiều cao van không đổi nên hợp hố van, đường ống ngầm hoặc không gian trần thấp. Bù lại, ren ty tiếp xúc lưu chất và khó nhìn trạng thái từ ngoài. Bài về van ty chìm nói kỹ cách nhận dạng và ứng dụng, còn danh mục van cổng ty chìm liệt kê sản phẩm đang bán.
Nếu cần đặt hai kiểu cạnh nhau để quyết định, xem so sánh chi tiết ty chìm – ty nổi.
Phân loại van cổng theo vật liệu
Vật liệu thân quyết định lưu chất và nhiệt độ van chịu được. Bốn nhóm thường gặp:
Van cổng gang
Van cổng gang là lựa chọn kinh tế cho cấp nước, nước thải, PCCC và hệ thống nước lưu lượng lớn. Với nước sạch, nên chọn loại thân sơn epoxy và đĩa bọc cao su. Loại sơn thường, đĩa gang trơn phù hợp hơn cho nhà máy hoặc tàu thuyền, nơi không yêu cầu vệ sinh cao.
Van cổng thép
Thép chịu nhiệt và áp suất tốt hơn gang nên dùng cho hơi nóng, dầu và hệ áp cao. Cỡ nhỏ thường là dòng van cổng thép rèn nối ren hoặc hàn. Cỡ lớn dùng thép đúc nối bích. Dùng sai môi trường, ví dụ nước biển hay hóa chất ăn mòn, sẽ làm tuổi thọ van giảm rõ rệt.
Van cổng inox
Van cổng inox dùng cho môi trường ăn mòn, thực phẩm, hóa chất nhẹ. Giá thường cao hơn gang, đồng và thép carbon cùng cỡ. Mác inox (304, 316) quyết định khả năng chịu ăn mòn nên cần xác định đúng lưu chất trước khi chọn.
Van cổng đồng
Van cổng đồng chỉ có cỡ nhỏ, thường nối ren, dùng cho đường nước trong nhà ở, nhà hàng, khách sạn và nước nóng thông thường. Không dùng cho lưu chất ăn mòn đồng như amoniac.
Phân loại van cổng theo kiểu đĩa
Phần lớn van cổng dùng đĩa dạng nêm: nêm đặc, nêm đàn hồi hoặc đĩa đôi. Sự khác nhau nằm ở khả năng chống kẹt và độ kín khi nhiệt độ thay đổi, được trình bày trong bài về cấu tạo van cổng. Có một kiểu đĩa riêng cần tách ra là van cổng dao. Đĩa là lưỡi thép mỏng, cắt qua lưu chất đặc, bùn, bột hoặc nước thải có nhiều rác. Dòng van cổng dao thường đi kèm xi lanh khí nén hoặc bộ điện, ít dùng cho áp suất cao.
Phân loại van cổng theo kiểu kết nối
Nối ren
Hai đầu van gia công ren trong, vặn trực tiếp vào ống có ren ngoài. Lắp nhanh, gọn, rẻ, hợp cỡ nhỏ (thường dưới DN50) và áp suất thấp. Khi chọn, cần đúng tiêu chuẩn ren của ống, vì ren hệ BSP và NPT không lắp lẫn với nhau.
Nối bích
Hai đầu van có mặt bích ghép với bích ống bằng bu lông và đai ốc. Đây là kiểu phổ biến nhất cho van từ DN50 trở lên, dễ lắp, dễ tháo bảo trì. Bích van và bích ống phải cùng tiêu chuẩn (JIS, DIN, ANSI hoặc BS) và cùng cấp áp suất.
Nối hàn
Van được hàn trực tiếp vào ống, tạo mối nối liền khối, kín và bền nhất, thường dùng cho van thép trên đường hơi và dầu. Đổi lại việc lắp và thay thế phức tạp hơn, cần thợ hàn đủ tay nghề.
Phân loại van cổng theo cách vận hành
Tay quay
Đơn giản, không cần điện hay khí, giá thấp nhất. Van lớn có thể gắn hộp số để giảm lực quay. Hạn chế là phải có người đến tận nơi.
Điều khiển điện
Van cổng điều khiển điện dùng motor để đóng mở từ xa, hợp trạm bơm tự động hoặc vị trí khó tiếp cận. Loại này thường đặt theo cấu hình nên giá cao hơn nhiều so với tay quay và thời gian giao hàng lâu hơn. Nếu chỉ cần báo trạng thái đóng mở về tủ điều khiển mà vẫn vận hành tay, van cổng tín hiệu điện là lựa chọn gọn hơn, thường gặp trong hệ PCCC.
Điều khiển khí nén
Xi lanh khí nén thay tay quay, đóng mở nhanh và không phát sinh tia lửa điện. Kiểu này chủ yếu gặp ở van cổng dao trong xử lý nước thải, bùn, giấy, xi măng. Cần có nguồn khí nén ổn định.
Phân loại van cổng theo xuất xứ
Xuất xứ ảnh hưởng đến giá, độ dày thân, chất lượng gia công và khả năng thay phụ tùng. Không có xuất xứ nào tốt cho mọi trường hợp, cần chọn theo yêu cầu của hệ thống và ngân sách.
Nhật Bản
Van Nhật nổi tiếng về độ ổn định và tuổi thọ, thường dùng cho hệ thống yêu cầu cao. Hai thương hiệu có sẵn là Kitz và Toyo.
Hàn Quốc
Van Hàn Quốc có thân dày, chịu áp tốt, thuộc nhóm tầm trung đến cao. Thương hiệu tiêu biểu là Wonil, ngoài ra còn có Samwoo, YDK, Joeun.
Đài Loan
Van Đài Loan có chất lượng khá, giá dễ chịu, phổ biến trong công nghiệp nhẹ và dân dụng. Một thương hiệu thường gặp là Shinyi.
Việt Nam
Van sản xuất trong nước như Minh Hòa có lợi thế giao nhanh, giá tốt và dễ thay phụ tùng, hợp công trình cấp thoát nước dân dụng và công nghiệp thông thường.
Malaysia và Trung Quốc
Malaysia có các thương hiệu tầm trung như AUT, ARV, ARITA, Meiji, giá hợp lý và chất lượng ổn. Van Trung Quốc có đủ vật liệu và cỡ, giá mềm nên được dùng nhiều ở công trình ưu tiên chi phí. Với van Trung Quốc, nên chọn đơn vị có đủ chứng từ và kiểm tra độ dày thân, vật liệu ty trước khi nhận hàng.
Chốt cấu hình van cổng theo thứ tự nào
Một trình tự đơn giản cho người mua là:
- Xác định lưu chất, nhiệt độ và áp suất để chọn vật liệu.
- Xem không gian lắp để chọn ty nổi hay ty chìm.
- Chọn kiểu nối theo cỡ ống và tiêu chuẩn bích hoặc ren hiện có.
- Chọn tay quay hay bộ truyền động theo mức tự động hóa.
- Chọn thương hiệu theo ngân sách và độ quan trọng của vị trí.
Muốn xem các nhóm đặt cạnh nhau theo áp suất, nhiệt độ và lưu chất, xem bảng đối chiếu các loại van cổng. Phần checklist đầy đủ hơn nằm trong bài cách chọn van cổng.
Mua van cổng chính hãng tại Viva
Viva cung cấp van cổng chính hãng, đủ CO/CQ, với nhiều vật liệu và xuất xứ. Giá thay đổi theo DN, vật liệu, thương hiệu và cách vận hành. Bạn có thể xem bảng giá van cổng để ước chi phí rồi gửi thông số cần mua để được tư vấn cấu hình phù hợp.
Địa chỉ: Số 20 ngõ 102 Hoàng Đạo Thành, P. Khương Đình, TP. Hà Nội
Phụ trách kinh doanh: Miss Hoa
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn van cổng ty nổi hay ty chìm cho hệ thống cấp nước ngầm?
Với hố van hoặc đường ống ngầm có chiều cao hạn chế, van ty chìm thường hợp hơn vì chiều cao van không đổi. Nếu cần nhìn trạng thái van từ trên mặt đất, có thể gắn thêm chỉ báo.
Van cổng inox có luôn tốt hơn van cổng gang không?
Không. Inox hơn ở khả năng chống ăn mòn và vệ sinh, còn gang đủ dùng và rẻ hơn cho nước sạch, nước thải và PCCC. Chọn theo lưu chất và ngân sách, không theo vật liệu đắt hơn.
Van cổng ren dùng được tới cỡ nào?
Nối ren thường dùng cho cỡ nhỏ, khoảng dưới DN50. Cỡ lớn hơn nên dùng nối bích để dễ lắp đặt và bảo trì.
Van cổng điều khiển điện khác van tín hiệu điện ra sao?
Van điều khiển điện có motor tự đóng mở. Van tín hiệu điện vẫn vận hành bằng tay quay nhưng có công tắc gửi trạng thái đóng hoặc mở về tủ điều khiển.
Có thể dùng van cổng để điều tiết lưu lượng không?
Không nên. Van cổng chỉ dùng đóng hoặc mở hoàn toàn, mở hé sẽ gây rung và mòn đĩa, đế van rất nhanh.
